Nola egin ditudan liburu hauek

Ia liburu batek ere ez du erantzuten galdera bati: nork idatzi du hau, eta nola dakigu esaten duena egia dela? Ez da galdera erretorikoa. Liburu komertzial bat kontratatutako hainbat egilek sinatzen dute, inongo orritan agertzen ez den talde editorial batek berridazten du, eta ez dago jakiterik zein ataletan idatzi zuen zeinek edo zer egiaztatu zen inprimatu aurretik. Ez da axolagabekeria: horrela ekoizten dira.

Liburu hauek erantzuten diote galdera horri. Orrialde hau erantzun luzea da, eta hemen dago normala izan beharko lukeela uste dudalako, ez arraroa denik.

Banaketa: nork zer egiten duen

Liburu hauen zirriborroak ez daude eskuz idatzita. Hizkuntza-eredu batek egin ditu, Claude-k (Anthropic), nire jarraibideetatik abiatuta eta nire edizioaren azpian. Liburuki bakoitzaren lehen orrian diot, eta hemen errepikatzen dut gainerakoa nola irakurri behar den aldatzen duen datua delako.

Labur esanda: irizpidea nirea da eta idazketa harena. Eta erantzukizuna, osorik, nirea da: eredu batek ezin du akats-zerrenda bat sinatu, ezta agertu ere norbaitek galdetzen badu baieztapen bat nondik datorren.

Prozedura

1. Iturri bakarra, testu lauan

   Proiektu osoa bertsio-kontroleko biltegi batean bizi da, Markdown-en idatzita. Ezer ez da bikoiztu: datu bat bi tokitan agertzen bada, batak bestera estekatzen du. Iturri bakar horretatik ateratzen dira gero PDFa eta weba, eta, eraikitzeko moduagatik bertagatik, ezin dute gauza desberdinik esan.

2. Erabakien erregistro bat, zenbakiduna

   Funtsezko erabaki editorial bakoitza —hitzarmen tipografiko bat, gai baten kokapena, itzulpen bat onargarria den, zer moztu— zenbakiarekin, datarekin eta bere arrazoiarekin idazten da. 154. inguruan doaz. Aspergarria eta erabakigarria denerako balio du: urtebete barru, ni barne, inork ez dezan ahaztuz galdu arrazoi batengatik erabaki zena.

3. Curriculuma, atalez atal mapatuta

   Curriculum ofizialaren atal bakoitza liburuko zein atalek estaltzen duen gurutzatzen duen dokumentu bat dago, eta gorriz seinalatzen du estali gabe dagoena. Ez da asmo-adierazpen bat: ikuska daitekeen taula bat da. Horrek ahalbidetzen du curriculuma osorik dagoela esatea, hitz hutsa izan gabe.

4. Idazketa, geruzaz geruza eta pasaldiz

   Ez da gairik behin batean idazten. Egitura altxatzen da, idazten da, eta ondoren hurrenez hurreneko berrikuspenetatik pasatzen da, bakoitzak helburu batekin: exijentzia-maila, dentsitatea, ondoko gaiekiko koherentzia, ahotsa. Pasaldi bakoitzak fitxategiaren goiburuan idatzita uzten du zer egin zaion eta zergatik.

5. Berrikuspen aurkako bat

   Zati garrantzitsuak akatsak eta objekzioak bilatzeko jarraibide esplizituarekin egindako irakurketa baten mende jartzen dira, ez onartzeko. Funtzionatzen du: pasaldi bakarrean, irakurketa arruntak pasatzen utzi zituen hamaika akats aurkitu zituen.

6. Aipuen egiaztapen dokumentala

   Testua irakurtzeaz gain, aipu, erreferentzia eta data bakoitza irekitzen da eta iturriaren aurka egiaztatzen. Lan mekanikoa da eta ezinbestekoa, behean azaltzen den bezala irakurriz ez baitira akats hauek antzematen. Bloke-aipuen hamahiru aiputik egindako auditoretza batek bost akatsdun aurkitu zituen.

7. Aipamen-eskubideak, kasuz kasu

   Aipatzen diren filosofoen testuak beren egile eta itzultzaileenak dira. Bakoitzak bere fitxa darama —egilea, obra, itzultzailea, edizioa— eta jasota geratzen da zein babes legalen pean erreproduzitzen den. Itzulpena nirea denean, esaten dut. Liburuaren lizentzia askeak nik idazten dudana estaltzen du; ez du zati horietaraino heltzen, eta horrela dago adierazita.

8. Egiletza-arrastoa, zatiz zati

   Gai bakoitzaren goiburuak jasotzen du zein eskuk idatzi zuen zati bakoitza: redacción EA (EAren erredakzioa), edo base EA · redacción Claude (EAren oinarria · Clauderen erredakzioa) bere datarekin. Horrek ahalbidetzen du zehaztasunez erantzutea —inpresio batekin izan beharrean— liburuaren zenbat idatzi zuen bakoitzak.

9. Bi hizkuntzak, ordena zorrotz batean

   Gaztelania da iturri kanonikoa eta lehenengo ixten da. Euskara itzulpen bidez lortzen da eta beti giza berrikuspenetik pasatzen da: ez da euskaraz terminologia filosofikorik idazten modu independentean. Itxi gabeko testu bat itzultzeak akatsak bikoizten ditu eta jada berrikusitakoa berregitera behartzen du.

10. Testu bat, bi formatu

    Markdown berberetik ateratzen dira PDFa, Typst-ekin maketatua inprimatzeko eta koadernatzeko, eta web-edizioa, Quarto-rekin sortua, non atalen arteko erremisioak estekak diren. Ez daude sinkronizatu behar diren bi bertsio: bat dago, eta bi irteera.

Zenbakiak

Neurtuak, ez estimatuak, 2026ko abuztuaren 23an, biltegian dauden eta berriro exekuta daitezkeen tresnekin.

• 272.000gorputz-hitz gaztelaniaz: 138.440 1.eko eskuliburuan, 96.091 2.ekoan eta 37.805 frogaren koadernoan. Euskaraz, 2.eko bi liburukiak osorik daude eta, abuztuaren 31tik, baita 1.eko eskuliburua ere.
• 154erabaki editorial, beren datarekin eta arrazoiarekin erregistratuta.
• 5 / 13aipu akatsdun lehen auditoretza dokumentalean. Hemen esaten da egiaztapena beharrezkoa dela erakusten duen argudioa delako.

Metodo honek konpontzen ez duena

Bere asmatzeak bakarrik kontatzen dituen prozedura bat ez da prozedura bat: publizitatea da. Hauek dira haren arrakalak, eta ezagutzen ditut aurkitu ditudalako.

Ereduak segurtasun berarekin idazten du egia eta gezurra

Asmatutako data bat eta data zuzen bat segurtasun berarekin ateratzen dira, eta prosa jario berean. Ez dago testuan bata bestetik bereizten duen inolako seinalerik. Hau da arrakala nagusia, eta bertatik eratortzen dira gainerako gehienak.

Irakurriz ez da antzematen

Irakurketa arreta handikoak tonu-inkoherentziak, maila-jauziak, errepikapenak aurkitzen ditu. Ez du aurkitzen entziklopedia-sarrera batek egilez aldatu duela, tesi bat filosofo okerrari egotzita dagoela edo urte bat lekuz kanpo dagoela. Horregatik da egiaztapen dokumentala urrats bereizi bat, mekanikoa eta aspergarria, eta ez arretaz irakurtzeko modu bat. Norbaitek testu bat horrela «berrikusi» duela dionean, komeni da galdetzea zer esan nahi duen berrikusteaz.

Iturri bat argudioan egoki daiteke eta ez esan egozten zaiona

Gertatu zait: tituluak agindutako kritika hori zehazki agintzen zuen erreferentzia bat, eta edukiak ez zuena jasotzen. Iturria existitzen dela egiaztatzea ez da nahikoa; ireki egin behar da.

Zuzenketa-itzuli bakar batek ez du nahikoa

Jada zuzendutako testuaren gainean egindako bigarren berrikuspenak hamar akats gehiago aurkitu zituen. Ez da lehenengoa gaizki egin zelako: zuzentzeak akats berriak sartzen dituelako da.

Itzulpena ez da botoi bat

Euskarak benetako giza berrikuspena eskatzen du, batez ere terminologia filosofikoan, non aukera zorigaiztoko batek liburuki osoan zehar zabaltzen den. Horregatik ixten da gaztelania lehenago.

Eta denbora kostatzen du, ez du aurrezten

Hau da gutxien esaten dena. Ereduak azkar idazten du, baina erabaki, egiaztatu, editatu eta erregistratzeak ez du bizkortzen: handiagoa egiten da, bat-batean erabaki, egiaztatu eta editatu behar den testu askoz gehiago dagoelako. Metodo honek ahalbidetzen duena ez da gutxiago lan egitea. Pertsona bakar batek argitaletxe txiki baten tamainako zerbait egin ahal izatea da, eta nola egin duen egiaztatu ahal izatea.

Zure irakasgaian hau egin nahi baduzu

Aurrekoa ez da filosofiarena bakarrik. Prozedura —iturri bakarra, erabakien erregistroa, mapa kurrikularra, hurrenez hurreneko pasaldiak, egiaztapen bereizia, egiletza-arrastoa, testu bereko bi irteera— historiarako, biologiarako edo teknologiarako berdin balio du.

Ikas daiteke, eta ez da programatzen jakin behar hasteko. Zure ikastetxeak, zure sailak edo zure berritzeguneak hau nola muntatu jakiteko saio bat nahi badu, idatzidazu. Liburuak lizentzia askearen pean daude, hain zuzen, kopiatu, desmuntatu eta berregin ahal izateko; ez luke zentzurik metodoa gordetzeak.