Nola funtzionatzen duen probak

Imajinatu eserita zaudela jada, azterketa mahai gainean ahoz behera duzula. Zer topatuko duzu buelta ematean? Komeni da erantzunak egun horretan ez harritzea, Filosofiaren Historiako azterketa egingo dituzun aurreikusgarrienetakoa baita: laurogeita hamar minutu irauten du, hamarretik puntuatzen da eta lau, hiru eta hiru puntu balio duten hiru ariketa ditu. 2026tik aurrera proba bakarra da gainera —bi azterketa-eredutik hautatzea amaitu zen—, nahiz eta barruan galdera batzuek A eta B aukeren artean hautatzen uzten dizuten oraindik. Ondorengo guztia EHUk ikastetxeetara bidali eta 2025eko irailaren koordinazio-bileran azaldu zuen dokumentazio ofizialetik dator, eta koordinazioak baieztatu du 2026-27 ikasturterako indarrean jarraitzen duela1.

Hasi ikuspegi orokorretik (ikus Taula: proba begi-kolpe batez) eta jarraitu ariketa bakoitzaren xehetasunarekin.

Proba begi-kolpe batez: 4/3/3 egitura.
Ariketa Zer eskatzen duen Puntuak Luzera Aukerak
1.1 Testuaren laburpena 1 Laburpenarena: inoiz ez testua baino luzeagoa Bakarra
1.2 A: filosofiaren historiako gai batekin konparatzea · B: egilearen baieztapen bat azaltzea 3 Gehienez 250 hitz A ala B
2 Disertazio filosofikoa 3 200-300 hitz gutxi gorabehera Bakarra
3 Ikasturteko gai baten azalpen argudiatua 3 200-300 hitz gutxi gorabehera A ala B

1. ariketa: testuaren ulermena (4 puntu)

Testu bat eta bi galdera. Azterketa berrehun eta laurehun hitz arteko aipu batekin irekitzen da, ikasturtean lantzen dituzun bost irakurgaietako batetik hartua: Platon, Descartes, Kant, Nietzsche edo Beauvoir. Aipu horri buruz —ez egileari buruz oro har, ez haren obra osoari buruz: aipu horri buruz— bi galdera egiten dizkizute.

1.1: laburpena. Puntu bat. Testua trinkotzea eskatzen dizu, haren ideiak eta argumentu-egitura errespetatuz. Eta hemen komeni da gaizki-ulertu bat desegitea diru-kostua izan aurretik: laburpen bat ez da parafrasi bat, gauza bera beste hitz batzuekin esaten duena, ez eta iruzkin bat ere, zuri iruditzen zaizuna esaten duena. Zer dioen egileak eta nola artikulatzen duen esatea da, hark erabili zuena baino leku gutxiagoan. Metodoa 3. kapituluan duzu.

1.2: zuk aukeratzen duzu. Hiru puntu, eta bi ate, bat hautatu behar duzula:

  1. A aukera. Testuaren alderdi bat filosofiaren historiako gai batekin kritikoki konparatzea. 2026ko berrikuntza da, eta prestaketa gehien eskatzen duen galdera, egileak eta garaiak gurutzatzera behartzen zaituelako. Metodoa 4. kapituluan dago, eta haren despentsa koaderno honetako IV. zatiaren eta eskuliburua ixten duen eranskinaren artean banatzen da.
  2. B aukera. Testuan agertzen den zerbait zehatz egileak zergatik baieztatzen duen azaltzea. Kontuz: ez da nahikoa esaldia beste hitz batzuekin errepikatzea. Hark hura defendatzeko dituen arrazoiak berreraiki behar dira. Metodoa 5. kapituluan.

1.2 galderaren erantzunak berrehun eta berrogeita hamar hitzeko muga zorrotza du. Azterketa osoko muga hertsi bakarra da, beraz hartu serio: konta itzazu.

2. ariketa: disertazioa (3 puntu)

Auzi bat, eta zuk erabakitzen duzu nondik heldu. Bigarren ariketak auzi filosofiko bat planteatuko dizu —batzuetan galdera zuzen gisa, besteetan baieztapen, argudiaketa edo egoera hipotetiko gisa— eta bi jarrera edo gehiagoren gainean hausnartzeko eskatuko dizu. Tartea duzu: bat defenda dezakezu, aurrez aurre jarri eta zein nahiago duzun arrazoitu, erdibideko puntu bat bilatu, edo auzia arrazoituta ireki utzi. Ezin duzuna da ahots bakarrean geratzea. Ez dago A edo B aukerarik: disertazioa bera da guztientzat.

Eta orain nola ikasten duzun erabakitzen duen berria. Ez dago disertazio-zorrorik, eta koordinazioak baieztatu du ez dela egongo. Buruz ikasteko gai-zerrenda bat espero bazenuen, itxaropen hori da okerra, eta zenbat eta lehenago askatu, hobe: disertazioa ez da zerrenda itxi batez prestatzen, metodo gisa baizik. Metodo hori, urratsez urrats eta errubrika ofizialaren gainean eraikia, 6. kapitulua da, koaderno honen bihotza.

3. ariketa: filosofiaren historia berrikusten (3 puntu)

Ez errezitatu, ez iritzia eman: argudiatu. Hirugarren ariketak bi aukera eskaintzen dizkizu, A ala B, curriculumeko jakintzei lotuak. Eta ez dizu egile baten pentsamendua buruz errezitatzeko eskatzen; landu dituzun gai garrantzitsu bati buruzko azalpen argudiatu bat eskatzen dizu: eztabaida bat, ekarpen bat, arazo bat. Genero propioa da, disertazioaz bestelakoa, bere arauekin eta bere metodoarekin, 7. kapituluan dagoena.

Jakitea komeni den letra txikia

Dokumentazio ofizialeko hiru ohar, beti kontatzen ez direnak eta disgustu bat aurrez dezaketenak.

  1. Ezin duzu bloke bat ere prestatu gabe utzi. Zehaztapenak ohartarazten du aukerakotasunak ez duela bermatzen oinarrizko jakintzen hiru blokeak agertuko direnik, eta gaineratzen du azterketak ez duela aukerarik emango nota gorena ateratzeko blokeren bat prestatu gabe. Aktak azpimarratzen du: hiru ariketak bloke berekoak izan daitezke, bikoak edo hirukoak. Itzulpena: «zatika» ikastea, zerbait ez dela erori-ko apustua eginez, estrategia galtzailea da, eta ez arriskutsua delako, azterketa hain zuzen ere hori funtziona ez dadin diseinatuta dagoelako baizik.
  2. Testuak orientagarriak dira. Zehaztapenak dio lau eta zortzi testu-multzo arteko izango direla, urtez urte alda daitezkeela, eta lan-material orientagarri gisa balio dutela, ez azterketaren eduki itxi gisa. 2026-27rako koordinazioak baieztatu du zerrenda ez dela aldatzen; baina ikasturte bateko baieztapena da, ez betiko bermea.
  3. Ortografia-akatsek deskontatzen dute. Akats bakoitzak hamarren bat kentzen du, puntu oso bateraino. Xehetasuna, 2. kapituluan.

Ezagutzen ditugun azterketak

Proba berritik lau azterketa ezagutzen ditugu: EHUk adibide gisa argitaratu zituen bi eredu ofizialak eta 2026ko deialdi arrunta eta ezohikoa (ikus Taula: ezagutzen ditugun lau azterketak). Ereduek amaierako atal bat dakarte gainera, «Argibideak», non koordinatzaileek beraiek ariketa bakoitzaren logika azaltzen duten. Lehen mailako materiala da, eta zuzenduko zaituztenek zer espero duten irakur dezakezun leku bakanetakoa.

Ezagutzen ditugun lau azterketak: eredu ofizialak eta 2026ko deialdiak.
I. eredua II. eredua 2026ko arrunta 2026ko ezohikoa
Testua Beauvoir, «Ondorioa» Descartes, Diskurtsoa IV Descartes, Diskurtsoa IV Beauvoir, «Ondorioa»
1.2.A Kant / Gouges / Wollstonecraft arrazionalismoa eta enpirismoa Kant / Nietzsche / Beauvoir emakumea filosofia grekoan eta Erdi Arokoan
1.2.B “gizadian ez dagoela ezer ere naturalik” “Nik pentsatzen dut, beraz, banaiz” “irudika nezakeela ez neukala inolako gorputzik” “Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen […] anatomiatik”
Disertazioa gizakia zoriontsua izan daiteke? proiektu irekia ala esentzia intelektualismo sokratikoa proiektu irekia ala esentzia
3. ariketa herritartasun grekoa · Platon-Aristoteles helenismoa · susmoaren maisuak feminismoa · Sokrates eta Platon sofisten aurka fedea eta arrazoimena · ezagutza modernoa

Gelditu une batez 1.2.B-ren lerroan, errazena baita alboan uztea eta baliagarrienetakoa izatea. Aukeratu dituzten lau esaldiak mota berekoak dira: ez dira testuko esaldirik politenak, ez kanpoan gehien aipatzen direnak, argudioaren pisua eusten dutenak baizik. Ezabatuz gero, pasarte osoa euskarririk gabe uzten dutenak dira. Testu bat prestatzen duzunean, hori da egin behar zaion galdera: hemengo zein esaldi ezin dut kendu? 5. kapituluak sakon lantzen du hau.

Lau azterketa aurrean izanda beste gauza batzuk ere ikusten dira:

  • Oraingoz, Descartes eta Beauvoir bakarrik. Laurek erabiltzen dute bi egile horietako bat 1. ariketan. Platon, Kant eta Nietzsche ez dira oraindik atera. Eta orain eutsi ondorio errazaren tentazioari: atera ez izanak ez du esan nahi aterako direnik, ez eta ez direnik ere. Esan nahi du txandakatzea heren batetik doala eta ez dagoela beste ezertarako datu nahikorik.
  • 1.2.A galderak beti gurutzatzen ditu blokeak. Inoiz ez da testuaren blokearen barruan geratzen: beste garai batzuetako egileekin konparatzera bidaltzen zaitu.
  • 3. ariketak blokeak banatzen ditu bere aukeren artean. Aukera bat bloke batekoa, bestea beste batekoa, eta horrela bloke oso bat prestatu ez duenak aukera bat galtzen du, ez biak.
  • Disertazioa ez dago inongo egileri lotuta. Antropologikoa edo etikoa izan ohi da, eta edozein garaitako jarrerekin ebazten da.
  • Eredu ofizialek pistak ematen dituzte. II. ereduaren disertazioa —«gizakia proiektu irekia da, ez du esentzia aldaezinik»— ia hitzez hitz berragertu zen 2026ko ezohiko deialdian. Ereduak lantzea ez da ariketa alferrikakoa.

2026ko bi azterketa errealak ebatzita eta iruzkinduta daude, errubrika erantzunez erantzun aplikatuta, V. zatian. Hau guztia praktikan nola ikusten den jakin nahi baduzu, hasi hortik eta itzuli gero.

  1. Komeni da irail bakoitzean egiaztatzea: USaPeko koordinazioa urtean behin biltzen da eta aldaketak sar ditzake.↩︎