Descartes: Metodoaren Diskurtsoa, II, III eta IV. zatiak

III. zatia 2026ko berrikuntza da.

Egilearen fitxa

Testua kokatzeko gutxienekoa, eta ez gehiago. Azterketak ez dizu biografiarik eskatzen ariketa batean ere, beraz hau ez da buruz ikasteko fitxa bat: helbide bat da. Puntu bakoitzak esaten dizu eskuliburuan non dagoen garatuta, eta hori da ikastera joan behar duzun lekua.

  • Nor. René Descartes (1596-1650), frantsesa, soldadu Hogeita Hamar Urteko Gerraren lehen urteetan eta gero Herbehereetan kokatua, non bere obra ia osoa idatzi zuen. → 8. gaia (Descartes).
  • Noiz. Iraultza zientifikoaren erdian eta Galileoren kondenaren handik urte gutxira, eta horrek testuko zuhurtzia asko azaltzen ditu. §33 (iraultza zientifikoa, 7. gaia).
  • Noren aurka. Ezagutza ororen jatorria zentzumena zela zioen eskolastikaren aurka, eta eszeptizismoaren aurka, zeini ez baitio errefutatzen: azkeneraino eramaten du zer geratzen den zutik ikusteko. §34 (arrazionalismoa, 8. gaia).
  • Zein arazo. Ziurtasun absolutuz jakin daitekeen zerbait ba ote den eta, halakorik izatera, zerk egiten duen ziur zehazki. §34 eta §36 (Descartes, 8. gaia).
  • Zein obra. Metodoaren Diskurtsoa (1637), frantsesez idatzia eta ez latinez, hiru saiakera zientifikoren hitzaurre gisa. Bere sei zatietatik II.a, III.a eta IV.a sartzen dira. §35 (Descartes, 8. gaia).

Zergatik testu hau

«Eta zergatik hau eta ez beste bat?» Galdera zentzuzkoa da eta «sartzen delako» ez den erantzun bat merezi du. Hiru daude, eta hirurek zerikusia dute testu honek azterketari begira ematen dizunarekin.

Ikasgaiaren gontza delako. Bost irakurgaietatik, hau da bi norabideetan bideak ateratzen zaizkion bakarra. Atzerantz, iraultza zientifikora eta arazoa mahai gainean jartzen dioten eszeptizismora §33 (iraultza zientifikoa, 7. gaia). Aurrerantz, enpirismora eta Kantera, biak hari eztabaidatuz eraikitzen baitira §38 (9. gaia) eta §50 (Kant, 12. gaia). 1.2.A galderak edo 3. ariketak filosofia modernoan mugitzeko eskatzen dizutenean, hemendik geratzen da gainerako guztia hurbilen.

Bere euskarazko itzulpena besteena baino gutxiago finkatuta dagoelako, eta hori jakitea komeni delako. Gaztelaniaz Descartes da itzulpena ia aldatu ez zaion bakarra, eta horrexegatik da han zati honetako kapitulu pilotua. Euskaraz ez da hala. Cogitoak hiru bertsio ditu 2010etik 2026ra, eta «ni zer naizen aztertu nuen» eta «ni zer nintzen aztertu nuen» norabiderik gabe txandakatzen dira: ez da usteltze bat ez zuzenketa bat, bi txantiloi baizik. Zure antologiak eta 2026ko azterketak bat egiten dute —hitz bakar bat aldatzen da bien artean, aurrerago ikusiko duzuna— baina duela urte batzuetako azterketa erdiek beste bertsioa daramate. Euskaraz material zaharrari hobekien eusten dion egilea Beauvoir da, ez Descartes (2. kapitulua). Ondorio praktikoa: prozedura kopia dezakezu; aipuak, ez.

Bere hiru zatietatik bi ez direlako inoiz azterketa-testu izan, eta berdin sartzen direlako. Ikusiko dituzun hiru aipuak laugarren zatitik ateratzen dira denak. Bigarrena eta hirugarrena ez dira inoiz ikaslearen aurrean jarritako testua izan, eta 2026tik ikasgaiaren barruan daude, hots, 3. ariketak zeharkatzen duenaren barruan. Diskurtsoa cogitoagatik bakarrik prestatzen duenak irakurgaiaren bi heren kanpoan uzten ditu, eta hirugarren zatiak gainera ez du zalantzaz hitz egiten: zalantza egiten den bitartean nola bizi den kontatzen du.

Aipuak

Probak ez dizu Diskurtsoa osorik emango: ehun eta laurehun hitz arteko aipuekin lan egiten du, eta berrerabili egiten ditu. Descartesenak hiru dira, eta komeni da zergatik hiru eta ez bi jakitea.

Bi benetako deialdietatik datoz eta bat eredu ofizial batetik. Cogitoa eta Jainkoari eta arimari buruzko pasartea azterketa-testu izan dira; hirugarrena, cogitoaren aurreko paragrafoa, EHUk formatua estreinatzean argitaratu zituen bi ereduetako bigarrenean agertzen da. Egile bakoitzak bi aipu dituen araua deialdietarako balio du, beraz, eta ez ereduetarako, horiek probak zer egin dezakeen erakusten duten adibideak baitira eta ez egiten duenaren katalogoa.

Lehen aipua · cogitoa

Aipua

Honen ostean, ni zer nintzen aztertu nuen arretaz, eta ikusi nuen irudika nezakeela ez neukala inolako gorputzik eta ez zegoela ni nengoen inolako mundurik, ez eta lekurik, baina ez nezakeela honegatik irudikatu ni ez nintzela; eta ikusi nuen, halaber, ni ez beste gauzen egiaz zalantza egin behar nuela pentsatze hutsetik ondorioztatzen zela, ebidenteki eta ziurtasunez, ni zerbait nintzela, eta, ostera, bakarrik pentsatzeari utzita ez nuela izango batere arrazoirik ni banintzela uste izateko (sekula iruditu nuen gainerako guztia egia izanda ere) […]

Eta ohar bat jarraitu aurretik. 2026ko deialdi arruntak ez zuen hor moztu: substantzia pentsatzailera, dualismora eta ebidentziaren arau orokorrera arte jarraitu zuen. Egile honengandik probak jarri duen testurik luzeena da, eta osorik ebatzita duzu V. zatian. Hemen muina aztertzen dugu, beti berragertzen dena. Eta beste zerbait, konparatzen duzunerako: azterketak ez zuen itzulpen hau erabiltzen. Hemen «ez nezakeela honegatik irudikatu» irakurtzen duzun tokian, 2026ko paperak «ez nezakeela horregatik irudikatu» zioen, eta hori da aipuaren barruko dibergentzia bakarra. Testu bakoitza bere iturritik aipatzen da —hau, ikasturteko antologiatik; azterketakoa, gelan banatu zenetik—, beraz beherago ikusiko duzun 1.2.B enuntziatua ez dator letraz letra bat hemen inprimatutakoarekin. Horrek ez du argudioa aldatzen.

Zer dioen, urratsez urrats. Lau mugimendu, eta ikusi behar den lehen gauza da esaldi bakar batean sartzen direla: aipua «ikusi nuen… baina…» gainean artikulatutako aldi bakar bat da. Hori 1.1en erantzunaren erdia da jada, argumentu-egitura sintaxian baitago eta ez dago urrutira joan beharrik.

  1. Galdera planteatzen du. Zer den bera, gainerako guztiaz zalantza egitea erabaki ondoren. Zalantza horren urratsak ez daude aipu honetan —§36an dituzu (Descartes, 8. gaia) eta hirugarren aipuan—; hemen eginda ematen dira eta haien emaitzatik abiatzen da.
  2. Ezabaketa bat entseatzen du. Irudika dezake gorputzik ez duela eta mundurik ez dagoela. Erreparatu aditzari, pisua eusten duena baita: ez du esaten hala denik, irudika dezakeela baizik, hots, kontraesanik gabe pentsa dezakeela. Pentsamenduaz ezabatu eta zerbaitek eusten dion ikusi: hori da prozedura osoa.
  3. Ezabaketaren muga aurkitzen du. Ezin duena irudikatu ez izatea da, eta ez apetaz: hain zuzen ere zalantza egiten ari delako, eta zalantza egitea pentsatzea da, eta pentsatzeko izan egin behar da. Erreparatu birari, paragrafoaren onena baita: zalantza eraispen-arma gisa sartu zen eta froga bihurtuta ateratzen da.
  4. Alderantzitik berresten du. Pentsatzeari utziko balio, ez luke jada arrazoirik izango bazela uste izateko, gainerako guztia egia gertatuko balitz ere. Existentzia pentsatzeari lotuta geratzen da eta pentsatzeari bakarrik, ez gorputzari ez munduari.

Probak erabiltzen duen esaldia. Aipu honetatik, 2026ko deialdi arruntaren 1.2.B galderak Descartesek zergatik baieztatzen duen azaltzea eskatu zuen: «ikusi nuen irudika nezakeela ez neukala inolako gorputzik (…), baina ez nezakeela horregatik irudikatu ni ez nintzela». Begiratu zein esaldi hautatu zuen eta zeintzuk utzi zituen kanpoan: ez aipagarriena ez ondorioa, gontza baizik, argudioak biratzen duen puntu zehatza. Errepikatuko dela ikusiko duzun irizpidea da. Eta hortik ateratzen da ondorio praktikoa: 1.2.B galderak ez dizu esaldia beste hitz batzuekin birformulatzeko eskatzen —horrek tarte baxuan uzten du, zein ondo kopiatuta egon arren—, egileak hura defendatzeko dituen arrazoiak berreraikitzeko baizik, eta hemen 3. urratsekoak dira.

Bigarren aipua · Jainkoa eta arima

Aipua

Baina zenbait gizaki konbentzituta dago Jainkoa ezagutzea, eta baita euren arima zer den ezagutzea ere, zaila dela, eta honen arrazoia da gizakiok ez dutela sekula euren adimena gai sentigarrietatik altxatzen, eta ez dutela ezer bururatzen irudikatuz ez bada —hori gai materialez pentsatzeko modu bat delarik—, eta irudikagarria ez den guztiari ulertezina deritzote. Hori nahikoa nabarmena egiten da filosofoek eskoletan arautzat duten honako baieztapen honetan: hots, ezer ez dagoela ulermenaren aurretik sentimenetan egon ez dena1; eta, hala ere, egia da sentimenetan ez direla sekula egon ez Jainkoaren, ez arimaren ideiak.

Zer dioen, urratsez urrats. Hemen egitura ez da frogapen batena, diagnostiko batena baizik, eta alde hori da hain zuzen 1.1ek jaso behar duena. Descartes ez dago ezer frogatzen: besteei zergatik kostatzen zaien azaltzen ari da.

  1. Gertaera bat egiaztatzen du. Bada Jainkoa eta arima zer diren ezagutzea zaila iruditzen zaionik. Ez du eztabaidatzen: kontu eman beharreko datutzat hartzen du.
  2. Kausa ematen du. Ez dute adimena gai sentigarrien gainetik altxatzen eta dena irudimenaz hartzen dute kontuan.
  3. Non dagoen akatsa zehazten du. Irudimena «gai materialez pentsatzeko modu bat» da, eta haietarako bakarrik. Uler daitekeenaren neurritzat erabiltzea tresna bat bere lurraldetik kanpo aplikatzea da.
  4. Ondorioa ateratzen du. Hori egiten duenari, irudikagarria ez dena ulertezina iruditzen zaio. «Ezin dut irudi bat egin» eta «ezin dut ulertu» nahasten ditu, eta ez dira gauza bera, ez eta antzekoa ere.
  5. Akatsa instituzionalizatuta dagoela erakusten du. Eta hemen dator kolpea: nahasketa hori ez da zaleena, eskoletan arau gisa idatzita dago —«ezer ez dagoela ulermenaren aurretik sentimenetan egon ez dena»—. Haren aurka kontradibide bat jartzen du, ez argudio bat: Jainkoaren eta arimaren ideiak ez dira sekula sentimenetan egon, eta hor daude.

Probak erabiltzen duen esaldia. Aipu honetatik ez dugu 1.2.B enuntziaturik: azterketa-testu izan zenean probak beste formatu bat zuen eta galdera hori ez zen existitzen. Baina lehen aipuan ikusi berri duzun irizpidea berdin aplikatzen da, eta zuk hura aplikatzea enuntziatuak buruz ikastea baino entrenamendu hobea da: bilatu pisua eusten duen esaldia. Hemen eskolastikaren araua da, eztabaidarik gabe, paragrafo osoa hura errefutatzeko existitzen delako. Eta erreparatu horrek zer esan nahi duen, 1.2.A galderarako balioko baitizu: Descartesek lerro honetan erasotzen duen axioma da, hitzez hitz, enpirismoak bandera bihurtuko duena §38 eta §39 (Hume, 9. gaia).

Hirugarren aipua · zalantza eta «nik pentsatzen dut, beraz, banaiz»

Aipua. Cogitoaren berehala aurreko paragrafoa da, eta bigarren eredu ofizialak erabiltzen duena.

Ez dakit han egin nituen lehen gogoetei buruz hitz egin behar dizuedan, oso metafisikoak eta ez-arruntak direnez ez dira eta, agian, guztien gustuko izango. Eta, hala ere, nola edo hala, haietaz mintzatzera behartuta nago, hartu ditudan oinarriak nahikoa sendoak diren ala ez erabaki ahal izateko. Gorago esan den bezalaxe, aspalditik igarri nuen ohiturei dagokienez, zalantza gabekoak bailiran jarraitu behar ditugula batzuetan oso zalantzagarriak direla badakigun aburuak; baina nik garai horretan egia bilatzen bakarrik jardun nahi nuen, eta horregatik pentsatu nuen beharrezkoa zela guztiz aurkakoa egin eta zalantzarik txikiena sor ziezadakeen oro erabat faltsu bezala errefusatzea, hori egin eta gero ea nire sinesmenean zeharo zalantza gabekoa zen zerbait gelditzen zen ikusteko. Horrela, gure sentimenek batzuetan engainatzen gaituztela eta, suposatu nahi izan nuen ez zegoela ezer horien bidez irudikatzen dugunaren modukoa zena. Eta arrazonatzean hutsak eta paralogismoak egiten dituzten gizakiak badaudenez (eta hutsak egin baita geometriaren gairik bakunenetan ere), pentsatu nuen neuk ere beste edozeinek beste huts egin nezakeela, eta aurretik frogapentzat nituen arrazoi guztiak faltsutzat jo eta baztertu nituen. Eta azkenik, esna gaudela dauzkagun pentsamendu horiek guztiak lotan gaudela ere etor dakizkigukeela kontutan hartuz (hauen artean egia den bakarra ere ez dagoelarik) honakoa irudikatzea erabaki nuen: nire adimenean noizbait sartutako gauza guztiak ez zirela nire ametsetako lilurak baino gehiago. Baina, berehalaxe ohartu nuen dena faltsua zela pentsatu nahi nuen bitartean, nik, hori pentsatzen zuenak alegia, derrigorrean zerbait izan behar nuela. Eta ohartu nintzen honako egia: nik pentsatzen dut, beraz, banaiz, hain sendoa eta segurua zela, non eszeptikoen aieru bitxienek ere ezingo zuketen ahuldu, eta hau kontutan izanik bilatzen niharduen filosofiaren lehen hastapentzat jo nezakeela kezkarik gabe iritzi nion.

Zer dioen, urratsez urrats. Hirurotatik luzeena da eta kontakizun baten antzik gehien duena, eta hor dago bere tranpa: kontakizun gisa laburtzen baduzu —«lehenengo honetaz egin zuen zalantza, gero hartaz»— gertatzen dena kontatuko duzu eta ez argudiatzen dena. Sei mugimendu dira eta lehen hirurak metodoarenak dira, ez edukiarenak.

  1. Barkamena eskatzen du eta bere burua justifikatzen. Datorrena metafisikoa dela eta agian ez duela gustatuko ohartarazten du, eta segituan azaltzen du zergatik esaten duen hala ere: zimenduak ikusi gabe ezin da epaitu eraikinak eusten duen. Barkamen-eskea ez da adeitasuna, pasartea existitzearen arrazoia baizik.
  2. Bi lurralde bereizten ditu. Ohiturei dagokienez aburu ziurgabeak seguruak balira bezala jarraitu behar dira —Diskurtsoaren aurreko zatian azaldu du, 2026tik sartzen den hartan—; baina hemen ez da bizitzeaz ari, egia ikertzeaz baizik, eta horretarako guztiz kontrakoa egin behar da.
  3. Araua finkatzen du. Zalantzarik txikiena sor dezakeen oro erabat faltsutzat baztertzea. Irakur ezazu arretaz, ia denek puzten baitute: ez du esaten dena faltsua denik, hala balitz bezala tratatuko duela baizik, eta zertarako esaten du —zerbait geratzen den ikusteko—. Helburu bat duen prozedura bat da, ez tesi eszeptiko bat.
  4. Araua hiru aldiz aplikatzen du. Zentzumenak, batzuetan engainatzen dutenak; arrazoiketa, geometriaren gairik bakunenetan ere paralogismoak egiten direlako; eta esna egote osoa, esna pentsatzen dudan guztia lotan egon nintekeelako. Kolpe bakoitzak aurrekoak baino lurralde zabalagoa garbitzen du, eta hirugarrenak beste biak eramaten ditu aurretik.
  5. Eusten duena aurkitzen du. Dena faltsua dela pentsatzeko, nik, hori pentsatzen dudanak, zerbait izan behar dut. Eta egia horrek —«nik pentsatzen dut, beraz, banaiz»— eszeptikoen aierurik bitxienei ere eusten die, berak jarritako langa zena.
  6. Hastapenera jasotzen du. Ez da ziurtasun bat izatearekin konformatzen: bilatzen zuen filosofiaren lehen hastapentzat hartzen du. Aurkikuntzatik oinarrira doan urratsa da hau filosofia bihurtzen duena eta ez bat-bateko okurrentzia bat.

Probak erabiltzen duen esaldia. Ereduak «nik pentsatzen dut, beraz, banaiz» azaltzeko eskatzen du. Konparatu 2026ko deialdi arruntak hautatu zuenarekin: han argudioaren gontza hautatu zuen, hemen ondorioa. Bi leku desberdin dira eta irizpidea bera da, eta horregatik merezi du gordetzea: probak argudioa osorik berreraiki gabe azaldu ezin duzun esaldia hautatzen du. Hori da bere marka. Esaldia bakarrik irakurrita, testua aurrean izan gabe, idatz zenezakeen erantzun bat ateratzen bazaizu, galdera huts egin duzu, zein dotore geratu den axola gabe.

Gainerakoaren irakurketa-gida

Koaderno honek ez du Diskurtsoa osorik inprimatzen, baina gelan osorik irekiko duzu. Ondorengoa ez da laburpen bat —laburpena zuk egiten duzu, eta horretarako dago 3. kapitulua—: hemen aipatzen ez diren orrialdeetan zer begiratu esaten duen zerrenda bat da.

Bigarren zatian, bilatu bi gauza. Metodoaren lau arauak, Descartesek berak enuntziatu eta zenbakitzen dituenak, eta 3. ariketaren edukia direnak metodoaz galdetzen duenean §35 (Descartes, 8. gaia). Eta dena eraisteko erabiltzen duen irudia: hobeto berreraikitzeko eraisten den etxea. Irakurri arretaz alboan jartzen dion oharra, ia inork ikusten ez baitu: hori norberaren aburuetarako balio du eta ez herrialde bateko erakundeetarako. Hor dago Descartesen eta iraultzaile baten arteko distantzia, eta material aprobetxagarria da enuntziatu batek politika modernora eramaten zaituen bezain laster.

Hirugarren zatian, bilatu lau maximak eta, batez ere, zergatik behar dituen. 2026ko berrikuntza da eta gutxien prestatzen dena. Zalantzak zekiela uste zuen guztia suntsitzen duen bitartean, goizero jaiki eta zer egin erabaki behar da, eta ezin da ziurtasunak izan arte itxaron. Erreparatu atal osoa gobernatzen duen adjektiboari, behin-behinekoa, datorrenarekin konektatzen duena baita: hirugarren aipua ohituretarako balio duena egiarako balio duenetik bereiziz hasten da, hain zuzen.

Laugarren zatian, bilatu hiru aipuen artean dagoena. Hemendik ateratzen dira hirurak, eta erdian geratzen dena zati eraikitzailea da: bere inperfekziotik nola ateratzen duen izaki perfektu baten ideia, ideia horrekin nola frogatzen duen Jainkoa dagoela, eta engainatzen ez duen Jainko batek nola itzultzen dion arrazoiarenganako konfiantza eta, harekin, mundua §37 (Descartes, 8. gaia). Aipuak iruzkintzeko ez duzu behar. 3. ariketarako eta ezagutzaren jatorriari buruzko edozein konparaziorako, bai: ibilbide hori gabe, cogitoa bitxikeria burutsu bat geratzen da sistema baten zimendua izan beharrean.

Kontzeptu gakoak

Probak egile honengandik landu dituenak. Hemen ez dira azaltzen: bakoitza eskuliburuan dago garatuta, eta bi lekutan izateak egunen batean bat ez etortzea baino ez du bermatzen. Ikustea komeni zaizuna eskuineko zutabea da, sarritan nahasten diren bi gauza bereizten baititu.

Probak eskatzen dituen kontzeptu kartesiarrak, eta aipuan aurkituko dituzun ala ez.
Kontzeptua Aipuetan dago? Non ikasi
Zalantza metodikoa Bai, hirugarrenean §36 (Descartes, 8. gaia)
Cogitoa Bai, lehenengoan eta hirugarrenean §36 (Descartes, 8. gaia)
Lau arauak: ebidentzia, analisia, sintesia, zerrendaketa Ez §35 (Descartes, 8. gaia)
Ebidentzia: argia eta bereizia Ez, 2026ko testu zabalduan izan ezik §35 eta §36 (Descartes, 8. gaia)
Intuizioa eta dedukzioa Ez §34 (arrazionalismoa, 8. gaia) eta §35
Ideia motak: adbentziak, faktiziak eta jatorrizkoak Ez §36 (Descartes, 8. gaia)
Jainkoaren existentzia eta arrazoiaren bermea Aipatua bakarrik, bigarrenean §37 (Descartes, 8. gaia)
Substantziak eta dualismoa Ez, 2026ko testu zabalduan izan ezik §37 (Descartes, 8. gaia)

Irakurri taula alderantziz eta ikusiko duzu zer den axola duena. Galde diezazuketen kontzeptu gehienak ez daude aurrean jarriko dizuten testuan. Aipuak bakarrik prestatzen dituena aipua iruzkintzen jakinda iritsiko da azterketara eta esateko ezer gabe galdera zentimetro bat mugitu bezain laster. Aipuak atea dira; ikasgaia etxea da, eta eskuliburuan dago.

Egile honengandik ateratzen diren zubiak

Nora atera den proba testu honetatik. Beti korronte batengana eta inoiz ez egile zehatz batengana —Errenazimentua, enpirismoa, Ilustrazioa—, eta ia beti arazo beraren pean: ezagutzaren jatorria eta eraikuntza.

Zer aldatu zen 2026an. Lehen aldiz enuntziatuak izenak eskatzen ditu, eta gainera zurea gehitzen uzten dizu: «Kant, Nietzsche, Beauvoir edo beste egileren bat». Korronte bat prestatzea ez da jada nahikoa, eta hautatzen jakiteak konparatzen jakiteak adina balio du orain.

Non lantzen den. Konparaziorako beste muturra hautatzeko eta gurutzatzeko metodoa 4. kapituluan dago. Materiala bi liburuen artean banatuta dago: «Blokeen artean konparatzea» (IV. zatia) egiletik sartzen bazara, eta eskuliburua ixten duen «Perspektibak aurrez aurre» eranskina arazotik sartzen bazara. Bietatik eskuliburura irteten da.

Praktikatzeko ariketak

Hau lana da, ez iragarpena. Enuntziatu bat hemen egoteak ez du ezer esaten eroriko denari buruz. Lehenak benetakoak dira eta azkenak guk eraikiak, eta bereizita doaz nahas ez ditzazun.

Benetakoak, indarreko probatik. Denak lehen aipuaren edo hirugarrenaren gainean, eta denak ebatzita V. zatian.

  1. Laburpena. «Laburtu pasartea, testuko ideiak eta ideien arteko loturak errespetatuz». Metodoa 3. kapituluan.
  2. Konparazioa. «Ezagutzaren sorburuari eta eraikuntzari dagokienez, egin ezazu René Descartesen testuaren konparazio kritiko bat Kant, Friedrich Nietzsche, Simone de Beauvoir edo beste egileren baten proposamenekin». 4. kapituluak osorik garatzen du, bi erantzun osorekin.
  3. Konparazioa. Testua arrazionalismoarekin eta enpirismoarekin konparatzea. Ariketa bera, galdetzeko beste modu bat: hemen helmuga eginda ematen dizute.
  4. Azalpena. «Azaldu, modu argudiatuan, zergatik Descartesek baieztatzen duen testuan: “ikusi nuen irudika nezakeela ez neukala inolako gorputzik (…), baina ez nezakeela horregatik irudikatu ni ez nintzela”». Metodoa 5. kapituluan.
  5. Azalpena. Zergatik baieztatzen duen «nik pentsatzen dut, beraz, banaiz», hirugarren aipuaren gainean.
  6. 3. ariketa. «Metodoa Descartesengan». Hau ez da aipuekin erantzuten, Diskurtsoaren bigarren zatiarekin eta §35arekin baizik (Descartes, 8. gaia).

Eraikiak, bigarren aipuaren gainean. Jainkoari eta arimari buruzkoak ez du enuntziatu propiorik indarreko formatuan, eta horregatik bertaz da praktikatzeko beharrezkoena. Probak erabiltzen duen forma zehatzarekin idatzita daude.

  1. Laburpena. Laburtu pasartea, testuko ideiak eta ideien arteko loturak errespetatuz. Kontuz: egitura diagnostiko batena da eta ez frogapen batena, eta hor erortzen da jende asko.
  2. Azalpena. Azaldu, modu argudiatuan, zergatik Descartesek baieztatzen duen testuan: «irudikagarria ez den guztiari ulertezina deritzote».
  3. Konparazioa. Ideien jatorriari dagokionez, egin ezazu testuaren konparazio kritiko bat enpirismoaren proposamenarekin. Materiala §38 eta §39an (Hume, 9. gaia) eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean.

Bakoitzak nola puntuatzen duen 2. kapituluan dago, osorik eta hemen errepikatu gabe. Berrirakur ezazu idatzi aurretik, eta ez ondoren.

  1. Nihil est in intellectu, quod non prius fuerit in sensu.↩︎