Baieztapen baten azalpena
1.2.B aukerarako metodoa (3 puntu, gehienez 250 hitz): modu argudiatuan azaltzea zergatik baieztatzen duen egileak testuan baieztatzen duena.
1.2ko bi aukeretatik hau dirudi erraza. Ez duzu inor kanpotik ekarri behar, ez duzu ezer aukeratu behar, eta azaltzeko eskatzen dizuten esaldia hor dago, zure aurrean: behar duzun guztia eman dizuten orrian sartzen da. Eta, hala ere, hau da okerren erantzuten dena, beti arrazoi beragatik. Kapitulu hau ia osorik doa arrazoi horren aurka.
Zer eskatzen du zehazki galderak
Egileak esaldi hori zergatik defendatzen duen berreraikitzea. Ez esaldiak zer esan nahi duen: zergatik baieztatzen duen. Bi galdera desberdin dira eta enuntziatuak argi hautatzen du bat —«azaldu, modu argudiatuan, zergatik baieztatzen duen»—, beraz besteari erantzutea beste galdera bati erantzutea da.
Eta hemen dago iragarritako arrazoia: akats nagusia parafraseatzea da. Gauza bera beste hitz batzuekin esatea, apur bat luzeago eta termino tekniko bat gehituta. Erantzun zuzena, ordenatua, ondo idatzia eta barruan ezer ez duena ateratzen da, ez baitu ezer azaldu: errepikatu egin du. Baduzu detektatzeko test bat, eta hamar segundo behar ditu: «zure erantzuna esaldia bakarrik irakurrita idatz zenezakeen, testua aurrean izan gabe, galdera huts egin duzu». Zein ondo geratu den axola gabe. Ematen dizuten esaldia argudio baten punta da, eta zuzentzen dena da nondik datorren badakizun ala ez.
Hiru gauza ez dizkizute eskatzen. Ez dizute inorekin konparatzea eskatzen: hori 1.2.A da eta bere kapitulua du (4. kapitulua). Ez dizute testua laburtzea eskatzen, 1.1ean egin duzu jada eta errepikatzeak aurrekontua jaten dizu (3. kapitulua). Eta ez dizute egileak arrazoi duen ala ez zure iritzia eskatzen; haren arrazoien indarra balora dezakezu, hori beste gauza bat da eta bai, batzen du.
Errubrika A aukerarena ia berdina da. Bost irizpide berak —ulermena, azalpenaren kalitatea A-k konparazioa dioen tokian, hiztegi filosofikoa, egitura argumentatiboa eta gramatika— eta adjektibo bera bereizten ditu tarte altua eta ertaina: «kritikoa, ñabardatua eta filosofikoki esanguratsua» (2. kapitulua). Eduki gogoan, kritikoa hitza deskribatzailea baino ez dirudien galdera batean sartzen baita eta puntu erdi bat erabakitzen du.
Zein esaldi hautatzen duen probak
Ez aipagarriena. Eta hau aurkikuntza bat da, ez inpresio bat: III. zatiko bost testuak alboan jarrita, probak hautatzen duen esaldia beti mota berekoa dela ateratzen da. Ez distiratsuena, ez kamisetetan aipatzen dena, ez aipua irekitzen duena, argudioaren pisua eusten duena baizik: gontza, arrazoiketak biratzen duen puntu zehatza, edo aurreko guztiak zeraman ondorioa. Beste modu batera esanda, argudio osoa berreraiki gabe azaldu ezin duzun esaldi hori hautatzen du. Galdera ulermen-proba bihurtzen duen aukera bakarra da, eta ez sinonimo-ariketa.
Egiaztatu ezagutzen ditugun lauretan (ikus Taula: probak azaltzeko eskatu dituen esaldiak).
| Azterketa | Esaldia | Non dagoen argudioan |
|---|---|---|
| 2026ko arrunta | «ikusi nuen irudika nezakeela ez neukala inolako gorputzik […], baina ez nezakeela horregatik irudikatu ni ez nintzela» | gontza: zalantza froga bihurtzen den lekua |
| II. eredua | «Nik pentsatzen dut, beraz, banaiz» | ondorioa, lehen hastapenera jasoa |
| 2026ko ezohikoa | «Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen gizonaren eta emakumearen anatomiatik» | tesia, eta ezezkoan formulatua |
| I. eredua | «gizadian ez dagoela ezer ere naturalik» | bi eragozpenak desegiten dituen erantzuna |
Lauretako bat ere ez da esloganik. Cogitoa agertzen da, bai, baina eraispen-paragrafo oso baten ondorio gisa, ez esaldi solte gisa. Eta begiratu Beauvoirren kasua: haren esaldi ospetsua «ez da emakume jaiotzen, emakume egiten da» da, eta probak ez du inoiz eskatu —besteak beste, jartzen dituen aipuetan ez dagoelako (12. kapitulua)—. Bi esaldi diskretuago eta askoz zailago azaltzeko eskatu ditu.
Eta orain zati deserosoa. Prestatzen dituzun bost egileetatik bik bakarrik dute 1.2.B enuntziatu propiorik. Platon, Kant eta Nietzscherenik ez dago bat ere: azterketa-testu izan zirenean galdera hau ez zen existitzen. Horietako bat egokitzen bazaizu, inork ez dizu esango zein den esaldia koadernotxoa ireki arte, beraz behar duzun trebetasuna ez da esaldi ezagunak antzematea, zuk zein hautatuko zenukeen jakitea baizik.
Nola ondorioztatzen den, bi mugimendutan. Estali esaldi bat hatzarekin eta galdetu ea paragrafoaren gainerakoak hura gabe eusten duen. Eusten badu, ez da hori. Argudioa erortzen bada edo agerikeria batean geratzen bada, aurkitu duzu. Eta bi geratzen direnean berdinketa hausteko, geratu azaltzeko testu gehiago eskatzen duenarekin. III. zatiko bost kapituluek lan hori eginda dakarte, «Probak erabiltzen duen esaldia» errotulupean, baina egin ezazu zuk lehenago eta konparatu gero: emaitza bat irakurri izatearen eta hura ekoizten jakitearen arteko aldea da.
Prozedura
Lau urrats, eta ordenak axola du, bakoitzak hurrengoa elikatzen baitu.
- Kokatu esaldia argudioan. Hari buruz ezer esan aurretik, esan non dagoen: abiapuntuko premisa den, dena aldatzen duen bira den ala iristen den ondorioa den. Bi lerro nahikoa dira, eta zuzentzailea ulermenaren irizpidean kokatzen dute hasieratik. Esaldiaren edukitik hasten denak egitura galdu du jada.
- Esan zeren aurka baieztatzen den. Tesi filosofiko bat bera ere ez da hutsean eusten: egileak baztertzen duen alternatiba baten aurka eusten da —eskolastika, determinismo biologikoa, bere garaiko zentzu komuna—. Hura izendatzea azalpenaren erdia da, arrazoi bat arrazoi baita zerbaiten aurrean soilik. Eta esaldia ezezkoan badago, urratsak gomendagarria izateari uzten dio eta derrigorrezko bihurtzen da: ezin da azaldu norbaitek zerbait zergatik ukatzen duen ukatzen duena lehenago berreraiki gabe.
- Berreraiki arrazoiak, ordenan. Testuak horretaraino iristeko ematen dituen urratsak, kateatuta eta ez zerrendan. Erantzunaren gorputza da eta galdera irabazten den lekua. Aipatu testua, baina labur: esapide bat komatxo artean aldiro eta inoiz ez esaldi oso bat, egilearen hitzak ez baitira zure arrazoiketa gisa zenbatzen eta bai, ordea, 250en mugarako.
- Esan zer ondorioztatzen den hartatik. Zer eroriko litzatekeen egileak hura defendatuko ez balu, edo zer esateko baimena ematen duen hartatik aurrera. Hemen dago errubrikaren kritikoki hori, eta ia denek saltatzen duten urratsa da, hitzik gabe iristeagatik.
Metodotik paperera: 250 hitzak
Muga A aukerakoa bera da eta azterketako muga zorrotz bakarra izaten jarraitzen du. Banaketa, ordea, bestelakoa da, eta komeni da zergatik ikustea (ikus Taula: 1.2.B-ren aurrekontua).
| Zatia | Hitzak | Zer egiten duen | Errubrikaren irizpidea |
|---|---|---|---|
| Non dagoen esaldia | ~30 | Kokatzea: premisa, gontza ala ondorioa | ulermena |
| Zeren aurka baieztatzen den | ~40 | Egileak baztertzen duen alternatiba | ulermena · egitura |
| Arrazoiak, ordenan | ~110 | Esaldiraino daraman katea | azalpena · hiztegia |
| Zer ondorioztatzen den | ~50 | Zer erortzen den esaldi hori gabe | azalpena |
| Itxiera | ~20 | Lerro bat, ez laburpen bat | egitura |
Begiratu hirugarren zatiari eta konparatu A-koarekin. Han arrazoiek bigarren egile baten aurkezpenarekin partekatzen zuten lekua; hemen ez dago bigarren egilerik, eta leku hori guztia errubrikak saritzen duen leku bakarrean pilatzen da. Aukera honen benetako abantaila da, eta osorik alferrik galtzen da testua kontatzen hasi bezain laster.
Puntuak kentzen dituzten akatsak
- Parafraseatzea. Akats nagusia, alde handiz. Aplika iezazu testa: testua aurrean izan gabe hori idatz zenezakeen, hasi berriro.
- Zer esan nahi duen azaltzea, zergatik baieztatzen den azaldu beharrean. Esaldiaren terminoak definitzea ez da hura azaltzea. Beharrezkoa izan daiteke —batzuetan «antinomia» edo «bere erruzko» argitu behar da—, baina aurreko urrats bat da eta ez erantzuna.
- Esaldia hasieran kopiatzea. Enuntziatuan dago jada eta zuzentzen zaituenak irakurri du jada. Osorik kopiatzeak aurrekontuko hogeita hamar hitz kosta diezazkizuke ezeren truke.
- Testu osoa kontatzea. Hori 1.1 da, erantzun berri duzu eta hemen ez du puntuatzen. Testutik esaldi horri eusten diona baino ez da sartzen.
- Esaldiak ukatzen duena ahaztea. Batez ere ezezkoetan, zailen artean ohikoenak baitira. Egileak pentsatzen duena bakarrik azaltzea, baztertzen duena gabe, erdizka erantzutea da.
- Bigarren egile bat sartzea itxura egiteko. Ez du zigortzen, baina ez da eskatzen zaizuna eta benetan pisatzen duen zati bakarrari hitzak lapurtzen dizkio. Konparatu nahi bazenuen, bestea zen aukera.
B ala A?
Erabaki erreala da eta azterketan hartu behar da, erlojua martxan, beraz komeni da erdi pentsatuta eramatea. Kapitulu batek ere ez du jasotzen, biren artean erortzen delako.
Hasteko, bat ere ez da errazagoa. Hiru puntu berak balio dute, muga bera dute eta ia errubrika berdinekin zuzentzen dira. B hautatzen duenak, ikasketa gutxiagorekin erantzuten dela pentsatuz, disgustua hartzen du: A-n, metodoz justu bazabiltza, oraindik erantzuna salba dezakezu dakizun edukiarekin; B-n ez dago nondik heldu. Edo argudioaren egitura ikusten duzu edo ez dago parafrasi ez den 250 hitzik.
Alde praktikoa da zer ekarri behar duzun etxetik. B testua aurrean duzula erantzuten da eta ia besterik gabe. A-k paperean ez dagoen zerbait behar du: beste egile bat, landua, bere tesiarekin eta bere arrazoiekin. Aukeraketa, beraz, testuaren mende baino zure mende dago gehiago.
Bi galdera, bat aukera bakoitzeko, eta minutu batean erabakitzen duzu. A-rako: badut arazo honi buruz ehun hitz jarraian idatz nitzakeen egilerik? B-rako: badakit esaldi batean esaten egileak hori zergatik baieztatzen duen, haren hitzak errepikatu gabe? Bigarrena ateratzen bazaizu, joan B-ra; lehena bakarrik ateratzen bazaizu, joan A-ra; biak ateratzen bazaizkizu, geratu B-rekin, zure memoriaren mende gutxiago baitago. Eta bat ere ateratzen ez bazaizu, hautatu B berdin-berdin eta hasi testua lantzen: bietatik bakarra da behar duen guztia aurrean daukana. Ondoren, ez egin atzera (2. kapitulua).
Bi azalpen garatuta
Lehenak benetako enuntziatu bati erantzuten dio; bigarrenak, inoren enuntziatu izan ez den esaldi bati, irizpidea aplikatuz hautatu dugunari, eta hori da bost egileetatik hirurekin zuk egin beharko duzuna.
Lehena: benetako enuntziatu bat (Beauvoir). «Azaldu, modu argudiatuan, zergatik Simone de Beauvoirrek baieztatzen duen hau testuan: “Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen gizonaren eta emakumearen anatomiatik”».
Esaldia aipuaren tesia da eta ezezkoan formulatuta dago, beraz lehenengo gauza ukatzen duena berreraikitzea da: orduan zabaldua zegoen ideia —eta gaur ere bai— gizonen eta emakumeen arteko desberdintasuna haien gorputzetatik ondorioztatzen dela. Beauvoirrek ez du datu biologikoekin eztabaidatzen, gorputzetik destinora doan urratsa desmuntatuz baizik. Bere lehen arrazoia bi lerro lehenago eman du: sexualitatea inoiz ez zaio agertu destino baten definigarri gisa, ez giza portaeren berezko giltza gisa, berak definitzen laguntzen duen egoera baten agerpen gisa baizik. Agertzea ez da eragitea, eta bereizketa horretan jokatzen da paragrafo osoa. Bigarren arrazoia «sexuen borroka» esapidea bera erabiltzen duenaren aurka doa: hura darabilenak, jakin gabe, esentzien arteko gudu bat irudikatzen du «Ideien zeru denboragabean», Femeninotasun betierekoa Maskulinotasun betierekoaren aurka. Metafisika egiten ari da natura deskribatzen duela uste duen bitartean. Eta hirugarrenak ixten du: gudu horrek lurrean «bi molde guztiz desberdin» hartzen ditu, «zein bere garai historikoari dagokiona». Historiarekin aldatzen denak ezin du aldatzen ez den anatomia batetik ondorioztatu. Ukapen horren mende dago liburu osoa: desberdintasuna anatomikoa balitz, betierekoa litzateke; historikoa izanik, itzulgarria da.
Berrehun eta hamar hitz baino apur bat gehiago. Egiaztatu banaketa: esaldia ez da kopiatuta agertzen, arrazoiek erdia baino gehiago hartzen dute, eta itxierak ez du laburtzen, hura gabe zer erortzen den esaten baizik. Hura prestatzeko materiala §77an dago (Beauvoir, 21. gaia).
Bigarrena: ondorioztatutako esaldi bat (Kant). Sapere auderenik ez dago 1.2.B enuntziaturik. Irizpidea aplikatuta, esaldia «bere erruzko» dena definitzen duena da: adingabetasunaren zergatia ez datza adimenik ezean, hartaz baliatzeko gaitasun eta kuraiarik ezean baizik. Estali ezazu eta aipua definizio kalterik gabeko batean geratzen da.
Lehenik eta behin, non dagoen esaldia: definizio-kate bateko hirugarren katebegia da eta Kantek erabili berri duen adjektiboa definitzen du, «bere erruzko». Hura gabe testuak Ilustrazioa adingabetasunetik irtetea dela baino ez luke esango; harekin, barruan jarraitzearen errua norena den esaten du. Kantek baieztatzen du alternatiba bat itxi behar duelako. Norbaitek bere kabuz pentsatzen ez badu, bi azalpen daude: adimena faltatzea edo hartaz baliatzeko kuraia faltatzea. Lehena aurreko definizioak baztertzen du, juridikoa baita eta ez psikologikoa: adingabetasuna norberaren adimenaz «besteren gidaritzarik gabe» baliatzeko ezintasuna da, eta adingabea ez da bururik gabeko norbait, sinadura aitortzen ez zaion norbait baizik. Adimena, beraz, hor dago; falta dena erabilera da. Eta erabilera falta bada eta ez ahalmena, gabezia intelektuala izateari uzten dio eta izaerarena bihurtzen da, hau da, «gaitasun eta kuraia». Hortik dator errua norberarena izatea, urrats hori gabe salaketa hutsala litzatekeena. Eta hortik dator aipua ixten duen inperatiboa: inori ezin zaio agindu ez duen adimen bat izatea, baina bai duena erabiltzera ausartzea.
Berrehun eta hamabost baino apur bat gehiago, eta bat bera ere ez Ilustrazioa zer den kontatzen. Erreparatu bigarren urratsak zer egiten duen: esplizituki baztertzen du alternatiba —adimena faltatzea— irakurleak berak baztertuko duela suposatu beharrean. Hor dago azaltzearen eta parafraseatzearen arteko aldea, eta hori da zuzentzaile batek bilatzen duena «modu argudiatuan» irakurtzen duenean. Materiala §47an dago (proiektu ilustratua, 11. gaia), eta aipua bere lau urratsekin, 10. kapituluan.