Beauvoir: Bigarren sexua, «Ondorioa»

Euskaraz, Irene Arrarats-en itzulpena (Jakin/Elkar 2019). Bost irakurgaietatik itzultzailea jasota duen bakarra da (D58).

Egilearen fitxa

Testua kokatzeko gutxienekoa. Azterketak ez dizu biografiarik eskatzen ariketa batean ere.

Nor. Simone de Beauvoir (1908-1986), frantsesa, filosofoa eta nobelagilea, eta existentzialismoaren ahots zentraletako bat. → 21. gaia (Beauvoir eta pentsamendu feminista).
Noiz. Bigarren sexua 1949koa da, frantziar emakumeek lehen aldiz bozkatu eta lau urtera. Liburua berdintasun legala iritsi berri denean idazten da, eta nahikoa ez dela ikusten denean. §76 (feminismoaren olatuak, 21. gaia).
Noren aurka. «Emakume izatea» abiapuntuko datu bihurtzen duen azalpen ororen aurka, biologiatik, psikoanalisitik edo ekonomiatik etorri. §77 (Beauvoir, 21. gaia).
Zein arazo. «Emakumea» hitzak izaera bat izendatzen duen ala produktu bat, eta zer beharko litzatekeen gauzak bestela izateko. §77 (Beauvoir, 21. gaia).
Zein obra. Bigarren sexua, eta hartatik «Ondorioa», liburuak frogatutakoa jaso eta eragozpenei erantzuten dien lekua. §77 (Beauvoir, 21. gaia).

Zergatik testu hau

Galdetuko dizuten tesia ez dagoelako emango dizuten testuan. Hau ez da xehetasun bat: kapitulu osoko gauzarik garrantzitsuena da. Egile hau agertu denean, disertazioaren tesia beti «ez da emakume jaiotzen, emakume egiten da» izan da, eta esaldi hori ez dago bi aipuetako batean ere. Liburuko beste leku batekoa da. Testua aurrean duzula eta hartan aurkitu gabe argudiatzen jakin behar duzu, eta bilatzen hasten bazara soberan ez dituzun minutuak galduko dituzu.

Eta hemen material zaharrak ez zaituelako engainatzen: hau da bost egileetatik salbuespena. Beste laurek hiru, bost edo bost bertsio dituzte euskaraz, eta duela urte batzuetako ariketa batek zuk irakurriko ez dituzun hitzak aipatzen ditu. Beauvoirren euskarazko itzulpena, aldiz, hitzez hitz berdina da 2023tik 2026ra, lau deialdi jarraian, gaztelaniazkoa 2026an aldatzen den bitartean. Zure lengoaian, beraz, hau da aipuak ere kopia diezazkiokezun egile bakarra (2. kapitulua).

Alboko atetik gehien sartzen den irakurgaia delako. Pentsamendu feminista 3. ariketaren gaia da gainera bere eskubide osoz, eta han ez zaizu aipuaz galdetzen, eskuliburuaz baizik. Ondo prestatzeak bi ariketa desberdin estaltzen dizkizu.

Aipuak

Beauvoirrenak bi dira, biak «Ondorioa» kapitulu luzekoak. Lehena paragrafo baten barruan dago eta bigarrenak beste bat irekitzen du. Eta biak laburregi geratzen dira probak jarri duenaren aldean, beraz irakurri arretaz mozketa-oharrak.

Lehen aipua · drama ez da eremu sexual batean gertatzen

Aipua

Hau da, drama ez da eremu sexual batean gertatzen; sexualitatea, gainera, sekula ez da izan ez destino baten definigarria, ez giza portaeren berezko giltza, baizik eta agerian uzten du egoera oso bat, egoera hori definitzen lagundu ondoren. Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen gizonaren eta emakumearen anatomiatik. Egiaz, anatomia gogora ekartzen dugunean, segurutzat ematen dugu Ideien zeru denboragabean guduan ari direla dudazko esentzia hauek: Femeninotasun betierekoa, Maskulinotasun betierekoa. Eta ez gara ohartzen borroka titaniko horrek bi molde guztiz desberdin dituela lurrean, zein bere garai historikoari dagokiona.

Mozketa-oharra. 2026ko ezohiko deialdiak ez zuen hemen moztu: beste ehun eta hogeita hamar hitz jarraitu zituen, immanentzian konfinaturiko emakumearekin, gizonek kodifikaturiko gizartearekin eta «zapalkuntza orok gerra-egoera bat sortzen du» esaldiarekin. Goian ikusten duzuna bakarrik prestatzen baduzu, itxiera hori faltako zaizu. Osorik ebatzita dago V. zatian.

Zer dioen, urratsez urrats. Bost mugimendu, eta lehena formarena da.

Ondorioztatuz hasten da. «Hau da» ez du ezer irekitzen: aurrekoa ixten du, azalpen biologikoen errepasoa dena. 1.1ean aipua arazo berri bat planteatuko balu bezala aurkezten baduzu, gaizki deskribatzen ari zara argudioan duen lekua.
Sexualitateari giltzaren papera kentzen dio. Ez du ukatzen existitzen denik ez axola duenik: destino bat definitzen duenik ukatzen du. Egoera baten agerpena da, ez haren kausa. Agertzearen eta eragitearen arteko bereizketa da urrats osoa.
Tesia formulatzen du, eta ezezkoan formulatzen du. Sexuen borroka ez da anatomiatik ondorioztatzen. Erreparatu aipuaren tesi zentrala ukapen bat dela; horrek ondorioak izango ditu gero datorren galderan.
Kontrako akatsa diagnostikatzen du, eta ziri filosofiko batekin egiten du. «Sexuen borroka»z hitz egiten duenak «Ideien zeru denboragabean» irudikatzen du, bi esentzia betiereko borrokan: Femeninotasun betierekoa eta Maskulinotasun betierekoa. Erreferentzia platoniko hori ez da apaingarria. Esaten ari da sexuei buruzko zentzu komuna metafisika mozorrotua dela.
Eta lurrera jaisten da. Borroka horrek hemen behean bi molde desberdin hartzen ditu, «zein bere garai historikoari dagokiona». Zerutik lurrera, esentziatik historiara: hori da aipu osoaren mugimendua eta hori da esan beharrekoa.

Probak erabiltzen duen esaldia. Aipu honetatik bai dago enuntziaturik, eta 2026ko ezohiko deialdikoa da: azaltzea zergatik baieztatzen duen «Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen gizonaren eta emakumearen anatomiatik». 3. urratsa da, gontza, gainerako egile guztietan bezala. Eta berezko zailtasun bat gehitzen du: esaldi ezezkoa da, eta norbaitek zerbait zergatik ukatzen duen azaltzeak ukatzen duena lehenago berreraikitzera behartzen du. Beauvoirrek zer pentsatzen duen esanez bakarrik erantzuten baduzu, erdia utzi duzu.

Bigarren aipua · aski al da legeak aldatzea?

Aipua

Baina aski ote da legeak, erakundeak, ohiturak, iritzi orokorra eta gizarte-testuinguru guztia aldatzea emakumeak eta gizonak parekoak izan daitezen zinez? «Emakumeak emakume izango dira beti», esaten dute sinesgogorrek; eta beste igarle batzuek profetizatzen dute emakumeek, feminitateaz gabetuz gero, ez dutela gizon izatea lortuko, baizik munstro bilakatuko direla. Hori esatea oraingo emakumea naturak sortua dela onartzea da; berriro esan beharra dago, ordea, gizadian ez dagoela ezer ere naturalik, eta zibilizazioak sorturiko produktu bat dela emakumea ere, beste batzuk bezala; bestek jatorritik esku hartu du emakumearen destinoa moldatzen: esku-hartze hori bestelakoa balitz, emaitza ere bestelakoa litzateke guztiz. Emakumea ez dute hormonek definitzen, ez sen misteriotsu batzuek, baizik kontzientzia arrotzen bitartez bere gorputza eta munduarekiko harremana atzemateko duen moduak; […]

Mozketa-oharra, eta hau da corpus osoko handiena. I. eredu ofizialak ez zuen hemen moztu: beste ehun eta hirurogeita hamazortzi hitz jarraitu zituen, irakurri duzuna baino gehiago. Haietan daude nerabe neskaren eta nerabe mutilaren arteko amildegia, txiki-txikitatik modu hitzartuan handitua; destinoa «ez dagoela eternitatean finkatua»; baldintza ekonomikoa aldatzea ere ez dela bere kabuz nahikoa; eta gaurko emakumea iraganaren eta etorkizunaren artean banatua. Erreparatu horrek zer esan nahi duen: goian ikusten duzun aipuak galdera bat planteatzen du —aski al da legeak aldatzea?— eta erantzuna falta den tartean bizi da. Hau bakarrik prestatzen baduzu, tesiarekin geratzen zara eta irteerarik gabe. Osorik ebatzita dago V. zatian.

Zer dioen, urratsez urrats. Bost mugimendu, eta egitura eragozpen eta erantzunarena da.

Erretorikoa ez den galdera batekin irekitzen du. Aski al da legeak, erakundeak, ohiturak, iritzia eta gizarte-testuingurua aldatzea? Liburu osoaren galdera da lerro batean jarrita, eta emango duen erantzuna ez da bai sinple bat.
Besteren bi eragozpen aipatzen ditu. Sinesgogorrak —«emakumeak emakume izango dira beti»— eta igarleak, munstroak iragartzen dituztenak. Desmuntatzeko dakartza, ez banan-banan eztabaidatzeko.
Biek partekatzen duten suposizioa izendatzen du. Biek ematen dute segurutzat gaurko emakumea «naturak sortua» dela. Hori da paragrafoko mugimendu indartsua: eragozpen bakoitzari erantzun beharrean, biek presuposatzen dutena kokatu eta han erasotzen du.
Eta corpuseko esaldirik anbiziotsuenarekin ukatzen du. «Gizadian ez dago ezer ere naturalik». Irakur ezazu bi aldiz. Ez du esaten emakumea naturala ez denik: ezer ez dela naturala dio, eta beraz gizarte batean izaerak bilatzea ez dagoena bilatzea dela.
Definizio positiboarekin ixten du. Emakumea ez dute hormonek definitzen ez sen misteriotsuek, «kontzientzia arrotzen bitartez» bere gorputza eta munduarekiko harremana atzemateko duen moduak baizik. Azken klausula hori existentzialismo hutsa da eta §77rekin egiten duen zubia da (Beauvoir, 21. gaia).

Probak erabiltzen duen esaldia. Hemendik ere badago benetako enuntziatua, I. eredu ofizialarena: azaltzea zergatik baieztatzen duen «gizadian ez dagoela ezer ere naturalik». 4. urratsa da. Bi aldiz jarraian, bi aipu desberdinetan, probak pisua eusten duen esaldia hautatu du; koadernoaren puntu honetan ez luke jada harritu behar.

Gainerakoaren irakurketa-gida

«Ondorioa» luzea da eta bi aipuek zati txiki bat hartzen dute. Hau da gainerakoan begiratzea komeni dena.

Hasiera, Laforgueren aipuarekin. «Emakumea ez da gure anaia». Kapitulua besteren aipu batekin eta diagnostiko deseroso batekin hasten da: ez batzuk eta ez besteak ez daude pozik oraingo banaketarekin.

Errefutatu duenaren errepasoa. Lehen aipuaren aurretik, Beauvoirrek gogoratzen du inolako destino fisiologikok ez duela etsaitasun betiereko bat inposatzen, mantis erlijiosoaren adibidearekin. Aipuaren berehalako testuingurua da eta hura gabe hasierako «hau da» hori herren geratzen da.

Fede txarrari eta konplizitateari buruzko zati luzea. Zergatik aurkitzen duen zapaltzaileak emakumearengan zapalduarengan ohi duena baino konplizitate gehiago, eta zergatik erabiltzen den hori gero hark hala nahi izan duela esateko. Kapituluko atalik gogorrena da eta disertazio batean aipagarriena.

Mundu berdinzalea, irudikatua eta eragozpenekin. Beauvoirrek berdinen mundu bat irudikatzen du, iraultza sobietarrak hala agindu zuela gogoratzen du, eta ohiko bi eragozpenei erantzuten die: utopikoa dela eta aspergarria litzatekeela. Enuntziatu batek emantzipazioaren lurraldera eramaten bazaitu, hemen da.

Eta amaiera, Marxekin. «Ondorioa» gizonak emakumearekin duen harremana gizakia zenbat gizatartu den neurtzeko neurri gisa aipatuz ixten da. Itxiera bat eta zubi bat da aldi berean.

Kontzeptu gakoak

Probak egile honengandik landu dituenak. Begiratu lehen lerroa beste ezer baino lehen.

Probak eskatzen dituen Beauvoirren kontzeptuak, eta aipuan aurkituko dituzun ala ez.
Kontzeptua	Aipuetan dago?	Non ikasi
«Ez da emakume jaiotzen, emakume egiten da»	Ez, bietako batean ere ez	§77 (Beauvoir, 21. gaia)
Ezer ez da naturala: emakumea produktu gisa	Bai, bigarrenean	§77 (Beauvoir, 21. gaia)
Sexualitateak ez du destinorik definitzen	Bai, lehenengoan	§77 (Beauvoir, 21. gaia)
Subjektua eta Bestea	Ez	§77 (Beauvoir, 21. gaia)
Historiarik gabeko zapalkuntza bat	Bigarrenean aipatua	§77 (Beauvoir, 21. gaia)
Existentziaren filosofiak	Ez	§62 (existentzialismoa, 17. gaia)
Feminismoaren olatuak	Ez	§76 (21. gaia)
Feminismo ilustratua: Gouges eta Wollstonecraft	Ez	§49 (11. gaia)

Lehen lerroa da taula hau existitzearen arrazoia. Gehien galdetuko zaizun esaldia da aurrean izango ez duzuna. Ez da inoren despista: probak nahita gurutzatzen ditu testua eta tesia, eta hemen modurik ikusgarrienean egiten du. Ikas ezazu bere argudio osoarekin, zuk ekarri beharko baituzu.

Egile honengandik ateratzen diren zubiak

Nora atera den proba testu honetatik. Formatu zaharrean, beti Arendtengana —gaizkiaren hutsalkeria, totalitarismoen jatorria— §69 (Arendt, 19. gaia). Eta zintzoa izatea komeni da: zubi hori garaikoa da arazokoa baino gehiago. Ikasgaiko bi pentsalari garaikideak ziren eta elkarrekin galdetzen ziren.

Zer aldatu zen 2026an, eta hemen asko da. Eredu ofizialak Kant, Gouges edo Wollstonecraftekin konparatzeko eskatzen du §49 (feminismo ilustratua, 11. gaia) eta §50 (Kant, 12. gaia): atzerako zubi bat, Ilustraziorantz, lehen existitzen ez zena. Eta 2026ko ezohiko deialdiak aurreko guztiaz bestelako zerbait eskatu zuen —emakumeak Greziako eta Erdi Aroko kulturan eta filosofian betetzen zuen papera—, bost irakurgaietako batek ere estaltzen ez duena eta eskuliburuarekin erantzuten dena: §08 (2. gaia), §24 (Hipatia, 5. gaia) eta §29 (Hildegard, 6. gaia).

Non lantzen den. Metodoa, 4. kapituluan, enuntziatu hori bera kasu zail gisa garatzen duena. Materiala, «Blokeen artean konparatzea» atalean (IV. zatia) egiletik sartzen bazara eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean arazotik sartzen bazara.

Praktikatzeko ariketak

Hau lana da, ez iragarpena. Egile honengandik beste inorengandik baino enuntziatu erreal gehiago dago, beraz ia ez da bat ere eraiki behar.

Benetakoak, indarreko probatik. Denak ebatzita V. zatian.

Laburpena. «Laburtu pasartea, testuko ideiak eta ideien arteko loturak errespetatuz», lehen aipuaren bertsio zabalduaren gainean.
Konparazioa. «Simone de Beauvoirren testutik abiatuta, aztertu kritikoki emakumeak Greziako eta Erdi Aroko kulturan eta filosofian betetzen zuen papera». 4. kapituluak konparazio-aparatua laburregi geratzen den eta eskuliburura joan behar den kasu gisa lantzen du.
Konparazioa. Testua Kant, Gouges edo Wollstonecraftekin konparatzea, hirurak aipatzeko derrigortasunik gabe.
Azalpena. «Azaldu, modu argudiatuan, zergatik Simone de Beauvoirrek baieztatzen duen hau testuan: “Sexuen borroka ez da zuzenean ondorioztatzen gizonaren eta emakumearen anatomiatik”».
Azalpena. Zergatik baieztatzen duen «gizadian ez dagoela ezer ere naturalik», bigarren aipuaren gainean.
Disertazioa. «Gizakia proiektu irekia da ala esentzia aldaezina du?» Metodoa 6. kapituluan.
3. ariketa. «Azaldu modu arrazoituan pentsamendu feministaren ekarpenak». §76 eta §77rekin erantzuten da (21. gaia) eta §49rekin (11. gaia), ez aipuekin.

Eraikia. Bakarra, benetakoek ukitzen ez dutenaren gainean.

Konparazioa. Gizakiak emandako izaerarik duen ala ez dagokionez, egin ezazu testuaren konparazio kritiko bat Platonen proposamenarekin. Materiala §09 eta §11n (Platon, 3. gaia) eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean.

Bakoitzak nola puntuatzen duen 2. kapituluan dago. Berrirakur ezazu idatzi aurretik, eta ez ondoren.