Nietzsche: Ecce Homo, «Zergatik naizen patu bat»

Egilearen fitxa

Testua kokatzeko gutxienekoa. Azterketak ez dizu biografiarik eskatzen ariketa batean ere.

  • Nor. Friedrich Nietzsche (1844-1900), alemana, filologia klasikoko katedraduna hogeita lau urterekin eta gaixotasunagatik erretiratua hogeita hamalaurekin. → 16. gaia (Nietzsche).
  • Noiz. Ecce Homo 1888an idazten da, bere bizitzako azken urte argian, eta askoz geroago argitaratzen da. Horrek azaltzen du tonua. §55 (susmoaren filosofoak, 14. gaia).
  • Noren aurka. Moral kristauaren aurka eta, Platonengandik, balioa bizitza honetatik kanpo jarri duen tradizio osoaren aurka. §59 (Nietzsche, 16. gaia).
  • Zein arazo. Ez morala egiazkoa den, nondik datorren eta nori egiten dion mesede baizik. Galdera-aldaketa bat da, eta komeni da hasieratik argi izatea. §59 (Nietzsche, 16. gaia).
  • Zein obra. Ecce Homo, autobiografia intelektual bat, eta hartatik azken kapitulua, «Zergatik naizen patu bat», bederatzi atal labur zenbakitu direnak. §59 eta §61 (Nietzsche, 16. gaia).

Zergatik testu hau

Bostetatik argudiatzen ez duen bakarra delako, eta horrek aldatu egiten duelako harekin egin behar duzuna. Platonek arrazoitzen du, Descartesek frogatzen du, Kantek definitzen du. Nietzschek aldarrikatu egiten du: enuntziatu, errepikatu, salatu. Premisak eta ondorioa aurkitzen tematzen bazara, ez dituzu aurkituko, eta 1.1ek dagoen egitura deskribatzea eskatzen dizu, ez egotea gustatuko litzaizukeena.

Testua eta tesia pieza desberdinak direlako oharra beste inon baino premiazkoagoa delako hemen. Egile hau agertu denean, disertazioaren tesia beti esaldi bera izan da —Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatu dela— eta bi aipuak bereizi gabe lagundu ditu. Batekin, esaldia testuan dago; bestearekin, ez dago. Ematen dizuten paperean bermatu gabe argudiatzen jakin behar duzu.

Bere itzulpena gehien aldatzen direnetakoa delako, eta tesia definitzen duten terminoetan aldatzen delako. Zure antologiak «Jainkoa» kontzeptua «bizitzari kontrajarritako kontzeptu gisa» asmatua dela dio; azterketetan erabili den tesiak, berriz, «Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatu da». Hitz beraren hiru izen: kontzeptua, ideia, antinomia. Metodorako, material zaharrak balio du. Aipuetarako, ez (2. kapitulua).

Aipuak

Nietzscherenak bi dira, eta biak kapituluaren amaieran daude, bata bestetik oso gertu: bigarrenak VII. atala ixten du eta lehena VIII.aren barruan dago. Hemen erregistroak zenbakitzen dituen ordenan doaz, testukoa ez dena.

Lehen aipua · «Jainkoa» kontzeptua, bizitzaren kontrako asmakizuna

Aipua. Aipua esaldi erdian gelditzen da, azterketak hor gelditzen zuelako; antologian zerrendak aurrera jarraitzen du.

«Jainkoa» kontzeptua, bizitzari kontrajarritako kontzeptu gisa asmatua —kontzeptu horretan batasun lazkarrian bildurik kaltegarria, pozoingarria, arbuiozkoa den guztia, bizitzaren kontrako herio-etsaitasun guztia! «Haraindia», «egiazko mundua» kontzeptua, dagoen mundu bakarra desbaliotzeko asmatua — inolako helbururik, inolako arrazoirik, inolako zereginik gure lur-errealitateari ez uzteko! «Arima», «izpiritu» kontzeptua eta azkenik «arima hilezkor», gorputza arbuiatzeko, gaixotzeko […]

Zer dioen, urratsez urrats. Hasi formatik, hemen forma baita argudioa.

  1. Ezagutu moldea. Hiru aldiz txantiloi bera: «X kontzeptua Y egiteko asmatua». Ez dago premisarik ez ondoriorik: salaketa errepikatu bat dago, aldiro pieza intimoago baten gainean. Anafora deitzen zaio eta sermoi-baliabide bat da, hemen sermoien aurka erabilia.
  2. Lehen kontzeptua, «Jainkoa». Bizitzari kontrajarritako kontzeptu gisa asmatua: puntuz puntu aurka jartzen zaiona. Eta hartan biltzen da, «batasun lazkarrian», bizitzari gerra egiten dion guztia.
  3. Bigarrena, «haraindia» eta «egiazko mundua». Dagoen mundu bakarra desbaliotzeko asmatuak. Erreparatu errealitate honi zer kentzen dioten: helburua, arrazoia eta zeregina. Hiru dira eta igoeran jarrita daude.
  4. Hirugarrena, «arima» eta «izpiritua». Gorputza arbuiatzeko eta gaixotzeko asmatuak. Erasoa kanpotik barrura joan da: lehenengo Jainkoa, gero beste mundua, azkenik zu zeu.
  5. Eta orain begiratu aditzari, hor baitago dena. «Asmatua». Nietzschek ez du esaten kontzeptu horiek faltsuak direnik: fabrikatuta daudela dio, eta zerbaitetarako fabrikatuta. «Egia al da?» galdera «nork egin zuen eta zertarako?» galderaz aldatzea da haren metodo osoa, eta izena du: genealogia §59 (Nietzsche, 16. gaia).

Probak erabiltzen duen esaldia. Lehena. Aipu honetatik probak beti atera du disertazioaren tesia —Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatua—, eta irizpidea berriro betetzen da: pisua eusten duen esaldia da, beste biak haren aplikazioak baitira. Eskatzen badizute, ez da nahikoa parafraseatzea: azaldu behar da zer den «kontrajarria» izatea eta zergatik den salaketa asmakizuna eta ez akatsa.

Bigarren aipua · maisu décadent-ak eta moralaren definizioa

Aipua

Eta izatez hori da nire ikuspuntua: maisuak, gizadiaren gidariak, teologoak guztiak, décadents batzuk izan dira guztiak: hortik dator balio guztiak bizitzarentzako etsai transbaliatzea, hortik morala… Moralaren definizioa: morala —décadent-en idiosinkrasia, bizitzaz mendeku hartzeko asmoarekin— eta arrakastarekin. Garrantzia ematen diot definizio horri.

Aurrena: «hortik» nondik? Aipua erreferentea kanpoan duen lokailu batekin hasten da. Aurretik doana apaizaren erretratua da, morala botererako sarbide gisa erabiltzen duen «klase parasitario» hori. Hori gabe, aipuaren lehen hitzak airean geratzen dira. Kanten bigarren aipuan bezalako arazoa da, eta konponbide bera: irakurri aurreko paragrafoa ematen ez badizute ere.

Zer dioen, urratsez urrats. Lau mugimendu, eta hirugarrena da probak begiratzen duena.

  1. Ikuspuntua enuntziatzen du. Gizadiaren maisu eta gidariak teologoak izan dira denak, «décadents batzuk» aldi berean. Bi gauzak batera: ez du esaten oker zeudenik, gaixorik zeudela eta handik irakasten zutela baizik.
  2. Zer egin zuten esaten du. Balio guztien transbaliatze bat bizitzari etsai zaiona goresteko, «hortik morala». Kontuz ordenarekin: morala ez da abiapuntua, eragiketa horren emaitza baizik.
  3. Eta definizio bat ematen du. Morala «décadent-en idiosinkrasia» da, «bizitzaz mendeku hartzeko asmoarekin». Erreparatu asmoa ezkutukoa dela: mendekuak funtzionatzen du hura egiten duenak egiten ari dela ez dakielako.
  4. Bere burua seinalatzen du. «Garrantzia ematen diot definizio horri». Ez oso ohikoa den oparia da: egileak berak esaten dizu zein den bere paragrafoko esaldi zentrala. Egiozu kasu.

Probak erabiltzen duen esaldia. 3. urratseko moralaren definizioa, eta hemen ez dago ondorioztatu beharrik: testuak berak azpimarratzen du. Irizpidea ondoen betetzen duena ere bada, ezin baituzu azaldu 1. urratsa —nortzuk diren décadent-ak— eta 2.a —zein transbaliatze egin zuten— ekarri gabe.

Gainerakoaren irakurketa-gida

«Zergatik naizen patu bat» bederatzi atal labur dira eta ordu erdian irakurtzen da. Aipuak amaieran daude; hau da haietara iristean irakurrita daramazuna.

I. eta II. atalak: iragarpena. Nietzschek krisi gisa aurkezten du bere burua eta kapitulua gobernatzen duen formula ematen du, «balio guztien transbaliakuntza». Eta disertazio batean asko errenditzen duen esaldi bat: onean eta txarrean sortzaile izan nahi duenak suntsitzaile izan behar du aurrena.

III.etik V.era: «inmoralista» eta gizaki onaren psikologia. Zergatik deitu bere buruari inmoralista, eta zergatik «onek ezin duten sortu». Hemen dago taldearen moralaren aurkako erasoa, eta hori da bi aipuak ulertzeko beharrezkoena.

VI. eta VII. atalak: moral kristaua agerian, eta apaiza. Testuko zatirik gogorrena da eta bigarren aipuan amaitzen dena.

VIII. atala: asmakizunen zerrenda. Hemendik ateratzen da lehen aipua, eta zerrendak mozketatik harago jarraitzen du «bekatu», «nahimen libre» eta «berekoikeriarik ez» direlakoekin. Merezi du osorik irakurtzea, metatze-efektua baita argudioa.

IX. atala: lerro bakarra. «Dionisos Gurutziltzatuaren aurka…» Liburu osoaren amaiera da, eta ez dago gehiago. Kalibre honetako testu bat bost hitzetan amaitzea, berez, zerbait esateko modukoa da.

Kontzeptu gakoak

Probak egile honengandik landu dituenak.

Probak eskatzen dituen kontzeptu nietzschearrak, eta aipuan aurkituko dituzun ala ez.
Kontzeptua Aipuetan dago? Non ikasi
«Jainkoa» kontzeptua bizitzaren kontrako asmakizun gisa Bai, lehenengoan §59 (Nietzsche, 16. gaia)
Genealogia: nondik datozen balioak Bai, bien metodoa da §59 (Nietzsche, 16. gaia)
Balio guztien transbaliakuntza Bai, bigarrenean §59 eta §61 (Nietzsche, 16. gaia)
Jaunen morala eta esklaboaren morala; gaitzondoa Ez §59 (Nietzsche, 16. gaia)
Jainkoaren heriotza Ez §59 eta §61 (Nietzsche, 16. gaia)
Nihilismoa Ez §61 (Nietzsche, 16. gaia)
Botere-nahia eta supergizakia Ez §61 (Nietzsche, 16. gaia)
Perspektibismoa eta egiaren kritika Ez §60 (Nietzsche, 16. gaia)
Apolineoa eta dionisiakoa Ez §59 (Nietzsche, 16. gaia)

Eta ohar bat azken lerroaz. Apolineoa eta dionisiakoa ez dira bi aipuetako batean ere agertzen, eta arrazoiz: askoz lehenagoko obra batekoak dira, Tragediaren jaiotza, Nietzschek hogeita zazpi urterekin idatzi zuena eta hemen irakurriko duzunaren antzik ez duena. Baina probak eskatu ditu, beraz eskuliburuak §59aren hasieran jorratzen ditu, moralaren genealogia baino lehen. Merezi du tarte hori irakurtzea enuntziatuak izendatzen ez badizkizu ere: han ikusten da egile honen gainerako guztia nondik ateratzen den.

Egile honengandik ateratzen diren zubiak

Nora atera den proba testu honetatik. Beti Marxengana, eta beti leku beretik: alienazio erlijiosoa §57 (Marx, 15. gaia). Inoiz ez korronte batengana. Arazo komuna agerikoa da izendatu bezain laster: biek azaltzen dute erlijioa egiten duenagatik eta nori zerbitzatzen dionagatik, eta ez esaten duenagatik.

Zer aldatu zen 2026an. Helmuga zuk hautatzen duzu, eta hemen hori eskertzekoa da: Marxekiko bikotea sendoa da, baina testu honetatik Platonengana ere irteten da —Nietzschek puntu-miran baitu «egiazko mundua»z hitz egiten duenean— eta subjektuaren nozio moderno beraren aurka.

Non lantzen den. Metodoa, 4. kapituluan. Materiala, «Blokeen artean konparatzea» atalean (IV. zatia) egiletik sartzen bazara eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean arazotik sartzen bazara.

Praktikatzeko ariketak

Hau lana da, ez iragarpena. Lehenak benetakoak dira eta azkenak guk eraikiak.

Benetakoak. Nietzsche ez da oraindik testua izan indarreko formatuan, baina 3. ariketatik eta disertaziotik sartu da.

  1. Disertazioa. «Susmoaren filosofoek hainbat esparrutatik ekin zioten, baina beti modu kritikoan, Jainkoaren ideiak mendebaldeko kulturan izan zuen eraginari. Tesia: garai batean erlijioak betetzen zuen lekua gaur beste zerbaitek betetzen du». Metodoa 6. kapituluan.
  2. 3. ariketa. «Nietzsche: nihilismoa eta balioen transbaliakuntza». §61arekin erantzuten da (Nietzsche, 16. gaia). Metodoa 7. kapituluan.
  3. 3. ariketa. «Apolineoa eta dionisiakoa Nietzscheren pentsamenduan». Hau ez da aipuekin erantzuten, §59arekin baizik (Nietzsche, 16. gaia). Metodoa 7. kapituluan.

Eraikiak, bi aipuen gainean. Probak erabiltzen duen forma zehatzarekin.

  1. Laburpena. Laburtu pasartea, testuko ideiak eta ideien arteko loturak errespetatuz, lehenengoaren gainean. Erronka zerrendaketa bat dela jasotzea da, eta ez frogapen bat.
  2. Azalpena. Azaldu, modu argudiatuan, zergatik Nietzschek baieztatzen duen testuan «Jainkoa» kontzeptua «bizitzari kontrajarritako kontzeptu gisa» asmatu zela.
  3. Konparazioa. Erlijioaren funtzioari dagokionez, egin ezazu testuaren konparazio kritiko bat Marxen proposamenarekin. Materiala §57an (Marx, 15. gaia) eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean.
  4. Azalpena. Azaldu, modu argudiatuan, zergatik definitzen duen Nietzschek morala «décadent-en idiosinkrasia, bizitzaz mendeku hartzeko asmoarekin» gisa.
  5. Konparazioa. Balioen jatorriari dagokionez, egin ezazu testuaren konparazio kritiko bat Platonen proposamenarekin. Materiala §09 eta §12an (Platon, 3. gaia) eta eskuliburuko «Perspektibak aurrez aurre» eranskinean.

Bakoitzak nola puntuatzen duen 2. kapituluan dago. Berrirakur ezazu idatzi aurretik, eta ez ondoren.