Epilogoa

Liburu hau filosofia zer den galdetuz hasi zen, eta galdera horrek ez zuen tranparik: egiten joan garen zazpi galderetatik lehena zen. Gero etorri ziren zer garen, zer ezagutu dezakegun eta noraino, zer dagoen benetan ikusten dugunaren atzean, nola jokatu behar dugun, nola komeni zaigun antolatzea eta zergatik gelditzen garen gauza batzuen aurrean.

Ez dugu bakar bat ere behin betiko erantzun, eta ez da izan gogo faltagatik, ezta orrialde faltagatik ere. Halakoxea da irakasgai hau: erantzun itxia balute, ez lirateke galdera filosofikoak izango, beste irakasgai bateko galderak lirateke.

Zeurekin eraman dezazun espero dudana erantzun bat baino txikiagoa eta erabilgarriagoa da. Ondo egindako galdera bat gaizki egindako batetik bereiztea. Argudio bat ezagutzea entzuten duzunean, eta, batez ere, ezagutzea entzuten duzuna ez dela argudio bat, itxura hori izan arren. Eta iritziz aldatzeko beldur pixka bat galdu izana, arrazoia beste aldean dagoenean. Gutxi dirudi. Horixe da, hain zuzen ere, pentsatzea errepikatzetik bereizten duena.

Horretatik zerbait geratu bazaizu, hobeto hornituta zaude zeure jokabidea eta guztiona pentsatzeko, eta egokitu zaizun mundua pixka bat hobeto ulertzeko. Ez da promesa txikia, baina ez da bermea ere: filosofiak ez du errorearen aurkako txertorik ematen. Egiten duen gauza bakarra da errorea garestitzea, hari arrazoiez eustera behartzea eta zu aitzakiarik gabe uztea, jada aitzakiarik ez daukazunean.

Datorren ikasturtea. Liburu hau arazoz arazo ibili da: unitate bakoitza, galdera bat. Filosofiaren Historian arazoak berberak dira, baina ordenan iristen dira, izenekin eta datekin. Ikusiko duzu nork galdetu zuen lehen aldiz gauza bakoitza, zer mundutan bizi zen galdetu zuenean eta zergatik joan ziren erantzunak aldatuz —ia inoiz ez baita izaten norbaiti bere kabuz ideia hobe bat bururatu zitzaiolako, inguruko mundua mugitu zelako baizik—. Hemen bidenabar ikusi dituzunetako askok, eta begiratu bat baino eman ezin izan diegun batzuek, orduan izango dute beren kapitulu osoa.

Berririk onenarekin eta txarrenarekin uzten zaitut, biak bera baitira: galdera hauetako bat ere ez da ixten. Haiei erantzuten jarraituko duzu bizitza osoan, eta berrogei urterekin emango dituzun erantzunak ez dira oraingoak izango. Aldea, honek zerbaitetarako balio izan badu, hauxe da: orain badakizu erantzuten ari zarela.