VII. unitatea · Estetika
Sorkuntza artistikoaren inguruko gogoeta filosofikoa
Pentsatzeko tresna: bi koadroak
Areto batean zaude, eta bi koadro daude zintzilik, bata bestearen ondoan. Berdin-berdinak dira. Ez antzekoak: berdin-berdinak. Suposatu behar dena suposatu ezazu —faltsifikazioa perfektua dela— eta onartu ezazu munduko aditu bakar bat ere ez dela gai, inolako aparaturekin ere, zein den zein esateko.
Bata Velázquezek margotu zuen. Bestea joan den astean margotu zuen izugarri ona den faltsutzaile batek.
Bietako zein eramango duzun etxera aukeratzen uzten dizute, eta benetan aukeratu behar duzu, zuretzat bakarra dagoelako.
Zotz egingo al duzu?
Ia inork ez du zotz egiten, eta hor hasten da arazoa. Obrak ematen dizuna ikusten duzuna bada, eta ikusten duzuna bietan zehatz-mehatz gauza bera bada, zure lehenespena ezin da koadroari begira egon: beste zerbaiti begira dago. Esan zeri. Eta esandakoan, erantzun honi: beste zerbait horrek hainbeste pisatzen badu, koadroari begira al zeunden?
Galdetu dugu zer garen, zer ezagutu dezakegun, zer dagoen, nola jokatu behar dugun eta nola komeni zaigun antolatzea. Galdera bat geratzen da, txikia dirudiena baina ez dena: zergatik gelditzen gara gauza batzuen aurrean?
Inori ez zaio azaldu behar zertarako balio duen zubi batek edo lege batek. Koadro batekin, abesti batekin edo film batekin, erabilgarritasunari buruzko galdera berehala bihurtzen da deserosoa: ez dute ezer nabarmenerako balio, eta, hala ere, gure denboraren, gure diruaren eta gure elkarrizketaren zati izugarri bat eskaintzen diegu. Estetika da egitate hori, arin baztertu beharrean, seriotan hartzen duen filosofiaren adarra.
Hura ordenatzen duten bi kontzeptuetatik hasiko gara —edertasuna eta artea—, ez baitute gauza bera esan nahi, ezta beti batera ibili ere; eta denetan labainkorrenetik: gustutik. Hor agertzen da mundu guztiak aldez aurretik ebatzita daukala uste duen galdera: «zenbat buru, hainbat aburu» bada —alegia, gustu kontuan ez badago ezer erabakitzerik—, zergatik eztabaidatzen dugu hainbeste gustuei buruz, eta zergatik konbentzitzen gaitu batzuetan norbaitek?
Gero, filosofoek zer erantzun duten ikusiko dugu, Greziatik gaur-gaurko eztabaidetaraino: edertasuna objektuan dagoen ala begiratzen duenarengan, zerk bihurtzen duen gauza bat artelan, nork duen hori erabakitzeko eskubidea, eta zer gertatzen zaion honi guztiari irudia mugarik gabe erreproduzitzen denean eta ikus-entzunezko kultura arnasten dugun airea bihurtzen denean.
Ikusiko duzu estetika ez dela ikasturtea ixteko apaingarria, aurreko galdera ia guztiak, batera, itzultzen diren lekua baizik.