V. unitatea · Etika
Giza ekintza
Pentsatzeko tresna: sendagaia
Hiltzen ari da maite duzun norbait. Zure ama, zure bikotekidea, berdin dio nor den: haren alde edozer egingo zenukeen norbait.
Bada haren bizia salbatuko liokeen sendagai bat. Zure hiri bereko farmazialari batek aurkitu du duela gutxi, eta dosia berrehun eurotan fabrikatzen du eta bi milatan saltzen.
Ezagutzen dituzun guztiei eskatu diezu dirua, eta mila bildu dituzu. Farmaziara zoaz, hiltzen ari dela azaltzen diozu, eta prezio erdian uzteko edo gainerakoa zorretan uzteko eskatzen diozu. Ezetz erantzuten dizu: berak aurkitu zuela, eta harekin dirua irabazteko asmoa duela.
Gau horretan itzultzen zara, laborategiko atea behartu eta sendagaia eramaten duzu.
Ondo egin al duzu?
Erantzun, eta egin gero dezente gehiago kostatzen den bigarren gauza bat: idatzi arrazoia. Ez «bera delako», hori motibo bat baita, ez arrazoi bat, baizik eta ontzat ematen ari zarena eta gaixoa zureetakoa ez denean ere berdin balio beharko lukeena. Idatzita duzunean, irakurri astiro: zure moralaren muina jarri berri duzu idatziz, eta gaur arte seguruenik ez zenekien zein zen.
Giza ekintzaren eremua aztertuko dugu Filosofiaren ikuspegitik; tradizioz, bitan banatu izan du Filosofiak eremu hori: etika eta filosofia politikoa.
Etika eta moral kontzeptuak bereiziz hasiko gara, portaera on, bertutetsu edo zuzenaren esfera definitzeko. Geure buruari galdetuko diogu ea etika objektiborik badagoen, ala etika oro erlatiboa ote den gure kulturarekiko, gure zirkunstantziekiko edo baita gure sentimenduekiko ere.
Ondoren, etikaren psikologia ikertuko dugu, gure gogamenak eta gure arrazoimenak auzi etikoen aurrean nola jokatzen duten aurkitzeko.
Bertutearen etiketan sakonduko dugu, arreta berezia estoizismoari eskainiz, baina Aristoteles ahaztu gabe. Proposamen horien aurrez aurre daude Lockeren eta, batez ere, Kanten etika deontologikoak, betebeharraren kontzeptuan eta etikaren unibertsaltasunean ardaztuak.
Etika kontsekuentzialistak aztertuko ditugu, bertutearen etikei eta etika deontologikoak direlakoei kontrapuntu bat emateko; horiek, gure ekintzen ondorioak alde batera uzten ez badituzte ere, ez dituzte ondorioak ontasunaren irizpide nagusitzat hartzen.
Nietzschek mendebaldeko eta kristau moralari egiten dion kritika suntsitzailearekin jarraituko dugu, baita haren proposamen amoralarekin ere. Nietzscherenaren guztiz kontrako hurbilketa batekin amaituko dugu: zaintzaren etikak, gaur egun presentzia handia baitute diskurtso publikoan.
Etikaren azterketa amaitzeko, etika aplikatuaren eremuan jarriko dugu arreta: eztabaida etikoetako kontzeptuak —batzuetan abstraktuegiak eta generikoegiak— lurreratzen saiatzen da etika aplikatua, gure eguneroko bizitzan eragin zuzena duten giza ekintzaren eremu oso praktikoak aintzat hartuz.